Aikido Journal Home » Articles » Αϊκί: Η Κατάσταση της Ένωσης Aiki News Japan

Αϊκί: Η Κατάσταση της Ένωσης

του Ellis Amdur

Aiki News #97 (Fall/Winter 1993)

Μετάφραση: Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης

Το παρακάτω άρθρο προετοιμάστηκε με την ευγενική βοήθεια του Πέιβελ Ποτ από τις Η.Π.Α.

Στο κεφάλαιο αυτό, χρησιμοποιώ τους όρους αϊκιτζούτσου και αϊκίντο για να αναφερθώ σε δύο διαφορετικές ψυχοσωματικές καταστάσεις ύπαρξης, όχι στις συγκεκριμένες παραδόσεις πολεμικών τεχνών με τις ονομασίες αυτές. Το τζούτσου έχει (τέχνη/μαστοριά/τεχνική) έχει την έννοια του υπολογισμού και των δεξιοτεχνικών μέσων• το ντο (Ταό ή Δρόμος) έχει την έννοια της αυτογενούς, απερίσκεπτης (*) δράσης για την επίτευξη ενός υψηλότερου στόχου.

Στη δεκαετία του 1920, ο Ουεσίμπα Μοριχέι δίδασκε την πολεμική του τέχνη σε μια ομάδα υψηλόβαθμων αξιωματικών του στρατού, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ναύαρχος Τακέσιτα Ισάμου. Πριν από μερικά χρόνια, συζητούσα με τον Μούτο Μασάο, έναν διακεκριμένου δάσκαλο και ερευνητή των κομπούντο, ο οποίος είχε στην κατοχή του ένα αντίγραφο του ημερολογίου που κρατούσε ο Ναύαρχος Τακέσιτα από εκείνες τις προπονήσεις. Σύμφωνα με τον Μούτο, στο ημερολόγιο ο Ουεσίμπα φέρεται να λεει: “Το αϊκί είναι ένας τρόπος να επιτυγχάνεις την αρμονία με ένα άλλο άτομο ώστε να το κάνεις να κάνει ό,τι θέλεις.”

Τη φράση αυτή την “κλωσούσα” για αρκετά χρόνια. Μοιάζει πολύ με τις φράσεις που χρησιμοποιούν άλλες πολεμικές τέχνες για να περιγράψουν μεθόδους χρήσης του κιάι (αϊκί με τα ιδεογράμματα αντεστραμμένα) για τον ίδιο σκοπό. Το κιαϊτζούτσου, συνήθως θεωρείται ως μια δυνατή κραυγή, όμως αυτή είναι η πιο επουσιώδης έκφρασή του• το κιάι είναι πάντοτε μια ψυχοσωματική μέθοδος για να οργανώσει κανείς την ενέργεια και τη θέλησή του και ταυτόχρονα, μια μέθοδος επηρεασμού του εσωτερικού κόσμου και του σωματικού συντονισμού κάποιου άλλου ατόμου. Κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει για διάφορους λόγους, μεταξύ των οποίων το να κατανοήσουμε τις προθέσεις του άλλου, το να τον εξαπατήσουμε ως προς τις δικές μας ή το να εξουδετερώσουμε τα ισχυρά σημεία ενός αντιπάλου ελέγχοντας την απόσταση, τον συγχρονισμό, ακόμα και την αναπνοή. Το κιάιτζούτσου μπορεί να είναι εξαιρετικά επιτηδευμένο και να απαιτήσει χρόνια για να το μάθει κανείς• για παράδειγμα, στην Τζικισινκάγκε-ρίου, μια σχολή κεντζούτσου (ξιφομαχίας) των μέσων της περιόδου Έντο, υπάρχουν τέσσερα κιάι, το καθένα από τα οποία πραγματώνει μια εποχή. Όχι μόνο ακούγονται διαφορετικά (π.χ. ο χειμώνας είναι σιωπηλός) αλλά και οι διαδικασίες που διαμορφώνονται μέσα στον εκφραστή του κάθε κιάι αλλά και μεταξύ εκφραστή και αντιπάλου διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, όσο διαφέρουν και οι ίδιες οι εποχές.

Μεταξύ των μεθόδων των οποίων διδάχτηκα ήταν το να διαλέγω έναν ξένο και να σκέφτομαι “κοίταξέ με” ξανά και ξανά μέχρι εκείνος να το κάνει, χωρίς εγώ να κάνω καμία άλλη “κίνηση” πέρα από το να τον σκέφτομαι με καλοσύνη. Αντίστοιχα, δοκίμαζα να σκέφτομαι “μη με κοιτάξεις”, όταν έκανα πράγματα τα οποία κανονικά θα προκαλούσαν τα βλέμματα. Μερικές φορές ποίκιλλα τη μελέτη μου εκφράζοντας (ή εκβιάζοντας) κάποιο άλλο συναίσθημα ή αλλάζοντας τον τρόπο που καθόμουν, στεκόμουν ή κινιόμουν.

Μια άλλη μέθοδος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε έναν αγώνα ή σε μια μάχη, ειδικά απέναντι σε κάποιον από ένα άλλο σύστημα. Θα μπορούσα να συγχρονίσω την αναπνοή μου με αυτήν του αντιπάλου μου μέχρι να συντονιστούν πλήρως και στη συνέχεια, κρατώντας την αναπνοή μου, ή ακόμα και τη σκέψη μου, να δημιουργήσω το ίδιο “κράτημα” και στον αντίπαλο, αν μη τι άλλο σε ένα αδιόρατο επίπεδο. Το κράτημά μου όμως θα ήταν κάτω από τον έλεγχό μου, οπότε θα μπορούσα να κινηθώ στο σούκι (το άνοιγμα ή την αδυναμία του) του και να τον νικήσω. Τέλος, άλλα κιάι χρησιμοποιούνταν για να κοκαλώσουν τον αντίπαλο, για να σε κάνουν ξαφνικά να δείχνεις πιο μεγαλόσωμος, να δείχνεις ευάλωτος ή να γίνεσαι πραγματικά ευάλωτος και να χρησιμοποιείς την αδυναμία σου για να νικήσεις.

Δείτε το παρακάτω παράδειγμα μιας χρήσης της αδυναμίας ως κιαϊτζούτσου. Το παράδειγμα είναι σκοπίμως χοντροκομμένο, προκειμένου να δείξω πόσο ευρύτερη και περιεκτική είναι η έννοια του κιαϊτζούτσου από την απλή κραυγή• δείχνει ότι οποιαδήποτε ψυχολογική ή σωματική κατάσταση μπορεί να εκφραστεί με έναν τέτοιο τρόπο που να δημιουργήσει μια ελεγχόμενη σχέση μεταξύ δύο ατόμων.

Βρίσκεστε αντιμέτωποι με έναν πολύ μεγαλόσωμο άντρα ο οποίος σας πιέζει με ένα μαχαίρι τον λαιμό και τα ταυτόχρονα ουρλιάζει απειλές και βρισιές που σας χτυπούν σαν κανονικά χτυπήματα. Ο φόβος σας είναι τόσο μεγάλος που νοιώθετε τα μάτια σας να δακρύζουν και την ουροδόχο κύστη σας να χαλαρώνει. Μπορείτε να εμπλακείτε σε μια συμπλοκή με το ίδιο σας το σώμα σκεπτόμενοι “Θα ντροπιαστώ για όλη μου τη ζωή αν κατουρηθώ επάνω μου. Προτιμώ να πεθάνω.” Αντί να εστιάσετε την προσοχή σας στο πώς να σώσετε τη ζωή σας, εστιάζεστε στο πώς να διατηρήσετε το σώβρακό σας στεγνό.

Από την άλλη, μπορείτε να αποδεχθείτε τόσο τον φόβο όσο και την ντροπή σας και να τα περιλάβετε σε κάτι ευρύτερο. Τα περιορίζετε μέσα στη θέληση να επιβιώσετε, τα αποδέχεστε σαν δεδομένα (και συνεπώς σαν δώρα) του να είστε ζωντανοί. Έτσι, εγκαταλείπετε ηθελημένα τον έλεγχο της κύστης σας. Βλέποντας το αποτέλεσμα, ο επιτιθέμενος μπορεί να γελάσει ή να μορφάσει από περιφρόνηση ή να τραβηχτεί από σιχασιά -εκεί εσείς κινείστε στο άνοιγμα που δημιουργείται ανάμεσά σας και του καταφέρνετε ένα συντριπτικό χτύπημα ή απλώς φεύγετε τρέχοντας. Η περηφάνια σας θα μπορούσε να σας σκοτώσει• το κιάι αυτό χρησιμοποιεί τις αδυναμίες σας σαν όπλο αντί σαν κάτι με το οποίο πολεμάτε τον εαυτό σας.

Σε μια πολεμική παράδοση, πέρασα τους πρώτους έξι μήνες μαθαίνοντας πώς να σερβίρω επίσημα σάκε ή τσάι σε ένα ύποπτο άτομο και το δευτερόλεπτο που το άτομο είχε χαμηλώσει την άμυνά του να πηδάω και να το σκοτώνω. Είχα μάθει να κρύβω κάθε κίνηση ή ενέργεια που θα μπορούσε να προδώσει την πρόθεσή μου να επιτεθώ• αντίθετα, έπρεπε να εκφράσω ένα βαθύ και ειλικρινές καλωσόρισμα σε έναν σεβαστό επισκέπτη και τη στιγμή που εκείνος θα με εμπιστευόταν, να τον καταστρέψω.

Ακούγεται φριχτό, έτσι δεν είναι; Και όμως, κάποια στιγμή στα τέλη τη δεκαετίας του ‘70, ένας παράφρων ναρκομανής στο Τόκιο, είχε πάρει όμηρο ένα πεντάχρονο παιδί και το κρατούσε με την απειλή ενός μαχαιριού. Μετά από μια μακρά αντιπαράθεση με την αστυνομία, απαίτησε φαγητό το οποίο του το έφερε ο παππούς του παιδιού, ένας ηλικιωμένος κύριος 70 και κάτι χρονών -ο οποίος τύχαινε να είναι 6ο νταν στο κέντο. Τη στιγμή που του έδινε τον δίσκο με το φαγητό, τον “άφησε” να πέσει και χτύπησε τον απαγωγέα με ένα κλομπ που είχε κρυμμένο, σώζοντας το εγγόνι του.

Το κιαϊτζούτσου είναι ένας τομέας εκπληκτικής πολυπλοκότητας και λεπτών αποχρώσεων και υπάρχουν τόσες φόρμες έκφρασής του, όσες είναι οι πολεμικές παραδόσεις. Εντούτοις, είναι κατ’ ουσία, συνώνυμο με την αντίληψη του Ουεσίμπα περί αϊκί, όπως το αναφέρει ο Ναύαρχος Τακέσιτα. Στη συνέχεια του κειμένου, θα χρησιμοποιήσω τον όρο αϊκιτζούτσου προκειμένου να αναφερθώ στην ουσιαστική αυτή κατάσταση.

Οι πολεμικές παραδόσεις της οποίες μελέτησε ο Ουεσίμπα Μοριχέι, μεταξύ των οποίων και το Ντάιτο-ρίου το οποίο δίδασκε τα πρώτα χρόνια, ήταν βασικά τέχνες επιβίωσης, για το άτομο και ακόμα περισσότερο για την κοινωνικό-πολιτική ομάδα του ατόμου. Κανείς, διδασκόταν πώς να κάνει ό,τι έπρεπε προκειμένου να εξασφαλίσει την επιβίωση και το ευ αγωνίζεσθαι δεν ήταν μέρος του συστήματος ηθικών αξιών. Στην πραγματικότητα, το ευ αγωνίζεσθαι θα αντιμετωπιζόταν με περιφρόνηση, αν όχι με ακατανοησία. Θα θεωρείτο κανείς τουλάχιστον ηλίθιος, αν ήταν τόσο ανεύθυνος ώστε να προειδοποιήσει για τις προθέσεις του κάποιον ο οποίος είχε την πρόθεση να του σκοτώσει την οικογένεια, την πατριά ή την πολιτική φατρία.

Όπως παρατηρείτε, υπάρχει πάντως κάτι ψυχοπαθητικό σε όλα αυτά• η κατανόηση και η πνευματική οικειότητα να χρησιμοποιούνται προκειμένου να ελέγξει κανείς ένα άλλο άτομο. Είναι ωστόσο σημαντικό να καταλάβουμε ότι δεν πρόκειται απλώς για ψέμα. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκύψει μόνο αν κάποιος ανοιχτεί εντελώς στο άλλο άτομο και, παρ’ όλα αυτά, να βάλει σε μια παρένθεση ένα κομμάτι του εαυτού του το οποίο θα παραμείνει ταυτόχρονα εμπλεκόμενο και διαχωρισμένο ώστε να εξυπηρετήσει τους στόχους του.

Η εξάσκηση στο αϊκιτζούτσου, σε αναγκάζει να βαδίζεις επάνω σε μια πολύ λεπτή γραμμή η οποία βρίσκεται μεταξύ της σκόπιμης, ιδιοτελούς πράξης από τη μια και της πλήρους αποστασιοποίησης από τις επιπτώσεις των πράξεών σου από την άλλη. Η γραμμή αυτή μεταξύ συμπόνιας και αδιαφορίας, μεταξύ της ηθικής του πολεμιστή και της ψυχοπάθειας, δεν είναι μόνο λεπτή σαν χαρτί, αλλά και στριφογυρίζει και μεταλλάσσεται με κάθε χτύπο της καρδιάς μας.

(The full article is available for subscribers.)

Subscription Required

To read this article in its entirety please login below or if you are not a subscriber click here to subscribe.

Username:
Password:
Remember my login information.