Aikido Journal Home » Articles » Εξάσκηση στα Κάτα και Αϊκίντο Aiki News Japan

Εξάσκηση στα Κάτα και Αϊκίντο

του Diane Skoss

Aiki News #98 (1994)

Μετάφραση: Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης

Οι μη-αϊκιντόκα συχνά μπερδεύονται όταν μιλάω για κάτα στο αϊκίντο –«Εννοείς σαν αυτά που κάνουν στο καράτε;» Ακόμα και οι περισσότεροι αϊκιντόκα αντιλαμβάνονται τα κάτα μόνο σαν έναν όρο που αναφέρεται στη φόρμα, αντίθετα με την εφαρμογή ή σε σχέση με τις ατομικές ή σε ζευγάρι σειρές ασκήσεων του Δασκάλου Σάιτο. Ο Μοριχέι Ουεσίμπα φαίνεται ότι δεν ενέκρινε την μέθοδο εξάσκησης με κάτα, πιστεύοντας ότι η «στατική» προκαθορισμένη σειρά των τεχνικών παρενέβαινε στην απευθείας, αυθόρμητη μετάδοσή τους από τους θεούς, με αποτέλεσμα στα περισσότερα στιλ του αϊκίντο, τα κάτα ως σειρές προδιαγεγραμμένων τεχνικών να μη χρησιμοποιούνται ως πρωταρχική εκπαιδευτική μέθοδος. Ο Κέντζι Τομίκι, όπως και ο δάσκαλός του, Τζίγκορο Κάνο πριν από αυτόν, πίστευε ότι τα κάτα είναι ένα πολύτιμο διδακτικό εργαλείο και τα ενσωμάτωσε στο σύστημά του. Σήμερα, οι ασκούμενοι στο Τομίκι θα σας έλεγαν ότι τα κάτα είναι σύνολα τεχνικών στα οποία ασκείται κανείς με συνασκούμενο ώστε να διδαχτεί τις βασικές αρχές των διαφόρων διαστάσεων του αϊκίντο Τομίκι.

Στην πραγματικότητα, ο ιαπωνικός όρος κάτα περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω –και ακόμα περισσότερα. Ο Ντον Ντρέγκερ, ορίζει τα κάτα ως «προ-κανονισμένες φόρμες» και συνεχίζει εξηγώντας μας στο Κλασσικές Πολεμικές Τέχνες του (σλ. 56) ότι «Τα κάτα έγιναν… η κεντρική μέθοδος προπόνησης όλων των μπουτζούτσου… (διότι) είναι ο μόνος τρόπος μέσω του οποίου μπορεί κανείς να εξασκηθεί στη δράση, η οποία χαρακτηρίζει τα μπουτζούτσου, χωρίς να τραυματιστεί ή να σκοτωθεί». Προφανώς, κατά τη διάρκεια της Σενγκόκου Τζιντάι (της Εμπόλεμης Εποχής της Χώρας), ο πολεμιστής είχε άφθονες ευκαιρίες να βιώσει άμεσες και αυθόρμητες τεχνικές στο πεδίο της μάχης και προτιμούσε να αφιερώνει τον χρόνο προπόνησής του στο να τελειοποιήσει τις ικανότητες που θα του πρόσφεραν τη βάση από την οποία αυτού του είδους οι τεχνικές θα προέκυπταν αν χρειαζόταν. Αυτό γινόταν μέσω αμέτρητων επαναλήψεων των κάτα, στα οποία ο ένας ασκούμενος ήταν αυτός που «έκανε» (ο σιντάτσι) και ο άλλος, αυτός που «δεχόταν» (ο ουτσιντάτσι).

Φαίνεται ότι οι πολεμιστές ήταν διατεθειμένοι να ριψοκινδυνέψουν τη ζωή τους βασισμένοι σε αυτόν τον τύπο εξάσκησης, ίσως επειδή υπήρχε η πεποίθηση ότι πολλές από τις τεχνικές και τις σειρές κινήσεων των κάτα ήταν προϊόντα θείων εμπνεύσεων του ιδρυτή της ρίου. Σε κάθε περίπτωση, τα κάτα περιείχαν την γνώση και την εμπειρία που είχε αποκτηθεί από τις επιτυχίες στο πεδίο της μάχης, τις επιτυχίες μιας συγκεκριμένης ιδιοφυίας ή τη συσσωρευμένη εμπειρία των πολλών. Κάθε τεχνική (επίσης, και αυτό μπερδεύει συχνά τους Δυτικούς, ορισμένες φορές αναφερόμενης ως κάτα) σε μια σειρά τεχνικών του κάτα αντιπροσωπεύει τη μελέτη μιας συγκεκριμένης κατάστασης –ένα συγκεκριμένο μαάι, μια συγκεκριμένη καμάε, έναν τύπο επίθεσης ή ένα όπλο– και οι σειρές έχουν οργανωθεί με διάφορους τρόπους ώστε να δώσουν έμφαση σε συγκεκριμένα μαθήματα, συνήθως αυξανόμενης περιπλοκότητας. Χρησιμοποιώντας αυτές τις, σχετικά ασφαλείς, προδιαγεγραμμένες αλληλουχίες, οι πολεμιστές μπορούσαν να ασκούνται στα όρια τους και να αναπτύσσουν τα ανακλαστικά, τη διαίσθηση και το θάρρος που θα χρειάζονταν για να επιβιώσουν στη μάχη.

Τα κάτα θεωρούνταν ένα ουσιώδες συστατικό του πνευματικού «καμινιού» της προπόνησης, συστατικό το οποίο γινόταν ολοένα και πιο σημαντικό καθώς οι κλασσικές παραδόσεις εξελίσσονταν σε ειρηνικούς δρόμους. «Είναι σαν τα κάτα να είναι γεμάτα με σωματικά κοάν ή γρίφους, καταστάσεις που δημιουργούν τεχνικές κρίσεις» (Ντρέγκερ, Κλασσικοί Πολεμικοί Δρόμοι, σλ. 52). Προκειμένου να λυθούν αυτοί οι γρίφοι, θα πρέπει να υπάρξει μια διαδικασία δημιουργικής μάθησης μέσω της πράξης και αυτή η διερευνητική διαδικασία αποκαλύπτει σταδιακά τις τεχνικές και τις πνευματικές αλήθειες που είναι αναγκαίες για την πλήρη γνώση.

Τα κάτα υπάρχουν επίσης και στους περισσότερους σύγχρονους ιαπωνικούς πολεμικούς δρόμους, αν και η σημασία τους κινδυνεύει σοβαρά να χαθεί μέσα στην αναστάτωση της «αθλητικοποίησης». Τόσο ο ιδρυτής του τζούντο, Τζίγκορο Κάνο όσο και ο μαθητής του, Κέντζι Τομίκι, πίστευαν ότι η προπόνηση στα κάτα θα πρέπει να υπάρχει δίπλα-δίπλα με την προπόνηση στο ραντόρι –τα κάτα είναι το εργαστήριο ενώ το ραντόρι η ελεύθερη εξάσκηση, το πεδίο δοκιμών. Ο Κάνο, σε συνεργασία με δασκάλους του τζουτζούτσου, ανέπτυξε τα διάφορα κάτα του Κόντοκαν προκειμένου να επιδείξει τις αρχές του τζούντο και να προσφέρει ένα είδος προπόνησης στο οποίο οι ασκούμενοι μπορούν να εξετάσουν την τεχνική κάτω από τις ιδανικές συνθήκες ώστε να μπορέσουν να φτάσουν στην ουσία της. Στα κάτα του Κόντοκαν «όλες οι τεχνικές εξυπηρετούν ως οδηγοί για την εξοικονόμηση της ενέργειας που ορίζει η Αρχή της Μέγιστης Αποτελεσματικότητας». (Οτάκι και Ντρέγκερ, Judo: Formal Techniques, σλ. 27).

Ο Τομίκι επίσης ήθελε τα κάτα του να αποτελούν έκφραση των αρχών του αϊκίντο του, όμως αντίθετα με το τζούντο όπου η μελέτη των κάτα συνήθως έρχεται αφότου ο ασκούμενος είναι ήδη εξοικειωμένος με τη μηχανική μιας τεχνικής και έχει κάποια εμπειρία με το ραντόρι, στο Τομίκι Αϊκίντο, το ραντόρι νο κάτα λειτουργεί ως εισαγωγή στην τεχνική. Συνεπώς, το βασικό αυτό κάτα προσφέρει ένα είδος ιδεώδους σχεδίου από το οποίο κάθε άτομο μπορεί να συλλάβει την ουσία των αρχών και να μάθει να τις προσαρμόζει στις διάφορες καταστάσεις που συναντά στο ραντόρι. Ο Δάσκαλος Τομίκι είχε ωστόσο την ανησυχία ότι η τέχνη του μπορεί να γινόταν «Σπορ Αϊκίντο» και προκειμένου να προσφέρει ένα αντίβαρο και ένα πλαίσιο για τη μελέτη των τεχνικών που αυτός και ο συνεργάτης του Χιντέο Όμπα είχαν μάθει από τον Δάσκαλο Ουεσίμπα, δημιούργησε μαζί με τον Όμπα αυτά που είναι γνωστά ως τα έξι κορίου νο κάτα ή κλασσικά κάτα. Καθένα από αυτά, τα οποία περιέχουν μεταξύ είκοσι πέντε και πενήντα τεχνικές, αντιμετωπίζει ένα διαφορετικό τεχνικό θέμα, χρησιμοποιώντας τόσο επιθέσεις όσο και τεχνικές που μπορεί να μην ήταν ασφαλείς αν τις χρησιμοποιούσε κανείς στο ραντόρι. Το «λεξιλόγιο» λοιπόν που προσφέρεται είναι λίγο διαφορετικό από αυτό του αϊκίντο που χρησιμοποιούν άλλα στιλ και χάρη στην ιδιοφυία των Τομίκι και Όμπα, έχουμε στη διάθεσή μας τις διάφορες ωφέλειες που έχει το είδος μελέτης που περιλαμβάνει τα κάτα.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, όσοι ασκούνται με τη χρήση των κάτα να μην ξεχνούν ότι ο Ο-Σενσέι είχε απόλυτο δίκιο. Το όλο νόημα των κάτα, ή της φόρμας, είναι το να μπορέσει κανείς τελικά να το υπερβεί. Είναι αυτό που ονομάζεται σου, χα, ρι (διατήρηση της φόρμας, σπάσιμο της φόρμας, εγκατάλειψη της φόρμας). Η έντονη εξάσκηση μέσα στα πλαίσια της φόρμας δεν είναι παρά το πρώτο βήμα. Όταν ασκούμαστε στα κάτα οποιασδήποτε πολεμικής τέχνης ή δρόμου, συμμετέχουμε σε μια κληρονομιά που μας άφησαν οι δάσκαλοί μας –τα στοιχεία που δείχνουν τον δρόμο για να απελευθερωθούμε από τη φόρμα είναι ενσωματωμένα μέσα στις ίδιες τις φόρμες. Το έργο μας είναι να τα βρούμε.

Copyright ©1994 Diane Skoss. All rights reserved.

Η Νταϊάν Σκος ίδρυσε την Koryu Books το 1996, και είναι η δημιουργός του Koryu.com. Πριν μετακομίσει στο Τόκιο το 1987, πήρε πτυχίο Μάστερ στην Βιβλιοθηκονομία και στην Αγγλική γλώσσα. Υπήρξε αρχισυντάκτης του Aiki News/Aikido Journal επί έξι χρόνια, ξεκινώντας από το 1990 και ήταν επικεφαλής των περισσότερων από τα βιβλία που κυκλοφόρησε το Aiki News μεταξύ 1990 και 1996. Στα τέλη του 1997, επέστρεψε στις Η.Π.Α. και συγκεκριμένα στο Νιού Τζέρσι όπου ξεκίνησε ένα ντότζο μαζί με τον σύζυγό της. Η εκπαίδευσή της άρχισε με το Τομίκι αϊκίντο 1 982 στο Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα και σήμερα κατέχει 4ο νταν στο Τζιγιουσινάκι και 4ο νταν στο J.A.Α.. Το 1990 άρχισε να ασκείται στο τζούκεντο (τέχνη της ξιφολόγχης) και στο τάνκεντο (τέχνη του κοντού ξίφους) με τον εκπαιδευτή της Παν-Ιαπωνικής Ομοσπονδίας Τζούκεντο, Ουακιμότο Γιασουχάρου, χάνσι 8ο νταν –σήμερα η Νταϊάν Σκος είναι 5ο νταν στο τζούκεντο και 3ο νταν στο τάνκεντο. Ξεκίνησε να ασκείται στο Σίντο Μούσο-ρίου τζο με τον μένκιο καϊντέν, Φιλ Ρέλνικ το 1991 και έχει πλέον οκουίρι-σο, 3ο νταν στο τζόντο της Παν-Ιαπωνική Ομοσπονδίας Κέντο και 2ο νταν της Αμερικανική Ομοσπονδίας Τζόντο. Μπήκε στην Τόντα-χα Μπούκο-ρίου υπό την Σόκε Νίτα Σουζούγιο το 1993 και σήμερα έχει άδεια οκουντέν ενώ έχει εξασκηθεί στην αταράσι ναγκινάτα και στο τζούντο. Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε το προφίλ του Γουέιν Μαρουμότο στο Furyu: The Budo Journal 1, no. 4:33-34). Η Νταϊάν Σκος είναι επιμελήτρια των βιβλίων Koryu Bujutsu και Sword & Spirit, των πρώτων δύο βιβλίων της σειράς «Classical Warrior Traditions of Japan». Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί της στη διεύθυνση dskoss@koryubooks.com