Aikido Journal Home » Articles » Het moderne leren: niet meer stelen? Aiki News Japan

Het moderne leren: niet meer stelen?

geschreven door Peter Goldsbury

Published Online

vertaald door Mark Stokmans

Men zegt dat de grondlegger van aikido goed gehumeurd zijn deshi (leerlingen) zou hebben verteld: “Verwacht niet dat ik jullie iets leer. Jullie moeten zelf de technieken stelen.” Het stelen van technieken en de daaraan verbonden relatie dat bekend staat als SHU-HA-RI wordt soms gezien als de meest traditionele en passende manier om Japanse traditionele kunsten te leren.

Een dubbele transformatie vindt plaats. Ten eerste is er de geleidelijke transformatie in het leerproces, doordat de leerling juist leert te leren door te stelen. Deze loopt bovendien parallel aan de geleidelijke transformatie in de relatie tussen leraar en leerling.

Aan het einde van het proces heeft de leerling zich de kata eigen gemaakt zoals de leraar die heeft gepresenteerd, heeft de onderliggende principes van de kata begrepen maar is tevens verder gegaan dan de kata van zijn leraar en heeft iets eigens gecreëerd. In het geval van de Japanse traditionele kunsten is het voertuig van deze dubbele transformatie, het gepaste middel, regelmatige training en oefening.

In hoeverre is het stelen van technieken verbonden aan de SHU-HA-RI relatie. Met andere worden, is het stelen nodig op basis van wat wordt gestolen, vanwege het feit dat het technieken zijn, gepresenteerd als kata, die niet op een andere manier geleerd worden?

Of is de persoon waarvan gestolen gaat worden de reden dat er sowieso gestolen moet worden? Een leraar accepteert een leerling en de laatste wordt een microscopisch beeld gegeven van de leraar in zijn dagelijkse zoektocht in de kunst.

Op een bepaalde manier kan formeel lesgeven nooit een goed alternatief zijn hiervoor, aangezien er een hechte band ontstaat tussen leraar en leerling waarbij de leerling de leraar zo goed leert kennen dat hij dingen leert die de leraar niet laat zien, of zich niet bewust van is. Wat dat betreft lijkt de mogelijkheid om te stelen af te hangen van de hechtheid van de relatie.

Onlangs sprak ik hierover met een collega van de universiteit and hij was van mening dat het erg moeilijk was dit SHU-HA-RI model toe te passen op de leraar-leerling relatie op een universiteit. De reden hiervoor was niet dat er geen training gebaseerd op kata was, maar dat universitaire studenten niet door hun leraren aangemoedigd werden om verder te gaan dan de SHU fase. Als ze wel verder kwamen kwam dit vanwege het feit dat ze zelf uitvonden hoe dat moest: ze hadden het niet van hun leraren geleerd.

Nationale universiteiten in Japan zijn recentelijk omgevormd tot academische bedrijven die worden gedwongen te reageren op de wetten van de vrije markt. Naast het feit dat ze opeens marketing strategieën moeten formuleren is een gevolg hiervan dat kennis nu in een aantrekkelijk pakket wordt aangeboden.

Er is daarbij op geen enkele manier sprake van dat leerlingen een verzoek moeten neerleggen bij een leraar om deshi te zijn om zijn technieken te mogen stelen. In tegendeel, de deuren worden wijd open gezet met de goederen die gestolen kunnen worden netjes en aantrekkelijk verpakt. Ze worden op een duidelijke zichtbare manier gepresenteerd en keurig gelabeld met: “Steel mij” of nog beter “Neem waar wat je wilt, als je het wilt.” Zelfs onder deze omstandigheden echter maakten leerlingen van deze aantrekkelijke aanbiedingen geen gebruik, vertelde mijn collega. Zijns inziens was er teveel slaafse imitatie van de leraar op een heel oppervlakkig niveau and erg weinig aanmoediging om zelfs maar te denken aan diefstal.

Er zijn twee zaken die in verdere columns aandacht zullen krijgen. De eerste is of, net als academische instellingen, dojo’s en martial arts organisaties een economische dimensie hebben die de wijze waarop de kunst wordt beoefend fundamenteel beïnvloeden. Ten tweede is er de vraag of men een duidelijke onderscheid kan maken bij een budo vorm als aikido tussen het stelen van technieken van de meester en het zelf uitvinden van technieken. Met andere woorden, de vraag is in hoeverre training leraar georiënteerd moet zijn.