Aikido Journal Home » Editorials » Ντάιτο-Ρίου και Ομότο: Οι δυο στυλοβάτες του Αϊκίντο Aiki News Japan

Ντάιτο-Ρίου και Ομότο: Οι δυο στυλοβάτες του Αϊκίντο

του Stanley Pranin

Aiki News #94 (Winter/Spring 1993)

Μετάφραση: George Giokas

Η μορφή του Μοριχέι Ουεσίμπα, ιδρυτή του Αϊκίντο, είναι ασύλληπτη για τους χρονικογράφους της ιστορίας των πολεμικών τεχνών, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν ακόμη εκατοντάδες άμεσοι μάρτυρες για τη ζωή και το έργο του, συμπεριλαμβανομένου του γιου και διαδόχου του, Ντόσου (ηγέτη, οδηγού) του Αϊκίντο Κισομάρου Ουεσίμπα. Η ζωή του Ουεσίμπα, που μοιάζει με μυθιστόρημα περιπέτειας, εκτυλίσσεται σε ένα πολιτιστικό-πνευματικό και θρησκευτικό σκηνικό, αρκετά ξένο προς το μοντέρνο σκηνικό της Ιαπωνίας.

Ειδικότερα, είναι απαραίτητη η ξεκάθαρη κατανόηση του κρίσιμου ρόλου που έπαιξαν οι Σοκάκου Τακέντα και Ονισαμπούρο Ντεγκούτσι στην ανάπτυξη του Ουεσίμπα, ούτως ώστε να αντιληφθούμε την πνευματική και τεχνική εξέλιξη που συνετέλεσε στη δημιουργία του μοντέρνου Αϊκίντο. Ο Τακέντα ήταν ο κήρυκας του Ντάιτο-ρίου Αϊκιζιουζίτσου στην Ιαπωνία του εικοστού αιώνα, και ο Ονισαμπούρο Ντεγκούτσι ήταν η ηγετική φυσιογνωμία της ισχυρής θρησκείας Ομότο. Η τέχνη του Τακέντα παρείχε τη σωματική βάση για να εκφράσει ο Ουεσίμπα – με τη μορφή τεχνικών πολεμικής τέχνης – τα πνευματικά στοιχεία ενόρασης που συλλέχθηκαν από τη θρησκευτική διδασκαλία του Ονισαμπούρο.

Ντάιτο-ρίου Αϊκιζιουζίτσου

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ή έξι χρόνων έχουμε δώσει σοβαρή προσοχή στην επιρροή του Ντάιτο-ρίου Αϊκιζιουζίτσου πάνω στο μοντέρνο Αϊκίντο. Πριν από αυτό, ήταν διαθέσιμες λιγοστές μόνο πληροφορίες πάνω σε αυτό το θέμα, ακόμη και στην Ιαπωνική γλώσσα. Πρώιμες απεικονίσεις της ιστορικής διασύνδεσης μεταξύ των δυο τεχνών ήσαν μεροληπτικές εναντίον του Ντάϊτο-ρίου και παρουσίαζαν τον Τακέντα με αρνητική προδιάθεση. Μέσα από αρκετές συνεντεύξεις του σημερινού αρχηγού του Ντάιτο-Ρίου Τοκιμούνε Τακέντα και των περισσότερων σημαντικών σίχαν (επικεφαλείς εκπαιδευτές), είμαστε σε θέση να παρουσιάσουμε εναλλακτικές απόψεις σχετικά με τη σχέση μεταξύ του Σοκάκου Τακέντα και του Μοριχέι Ουεσίμπα, οι οποίες με τη σειρά τους οδήγησαν σε μια περισσότερο αντικειμενική κατανόηση των ιστορικών γεγονότων.

Για να συνοψίσουμε τα ευρήματά μας, το Ντάιτο-Ρίου Αϊκιζιουζίτσου είναι καθαρά η πιο σημαντική τεχνικά επιρροή στο Αϊκίντο, αφού οι περισσότερες τεχνικές Αϊκίντο έχουν προφανείς αντιστοιχίες στη διδακτέα ύλη του Ντάιτο-Ρίου. Ο Μοριχέι Ουεσίμπα υπήρξε ένας από τους πιο προικισμένους μαθητές του Σοκάκου Τακέντα και δίδαξε ως πιστοποιημένος εκπαιδευτής από το 1922 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1930. Ο Ουεσίμπα παρήγαγε πολυάριθμα έγγραφα για τη διάδοση της τέχνης, πανομοιότυπα σε περιεχόμενο με αυτά που απονεμήθηκαν από τον Τακέντα, εκτός του ότι τα τελευταία χρόνια οι αναφορές στο Ντάιτο-Ρίου και στον Σοκάκου απουσίαζαν από εκείνα τα έγγραφα.

Η προσωπική και επαγγελματική σχέση μεταξύ του Τακέντα και του Ουεσίμπα ήταν ταραχώδης και οι δυο άνδρες απομακρύνονταν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Τα τελευταία χρόνια της μεταξύ τους συναναστροφής, πριν το θάνατο του Τακέντα το 1943, ο Ουεσίμπα για μεγάλα χρονικά διαστήματα απέφευγε τις απευθείας συναντήσεις με τον Σοκάκου. Αργότερα στη ζωή του, ο Ουεσίμπα δεν έδινε έμφαση στο ρόλο που έπαιξαν οι τεχνικές του Ντάιτο-Ρίου στο να ‘πλάσουν’ το μοντέρνο Αϊκίντο και μερικές φορές μιλούσε υποτιμητικά για τον Σοκάκου Τακέντα στους οικείους του. Οι συνεχιστές της παράδοσης του Ντάιτο-Ρίου, ενώ αναγνωρίζουν το υπόβαθρο του Μοριχέι στο Αϊκιζιουζίτσου και τη μεταγενέστερη ευρεία αποδοχή του Αϊκίντο, τείνουν να αντιμετωπίζουν τον ιδρυτή του Αϊκίντο ως ένα είδος στασιαστή που τροποποίησε τη διδακτέα ύλη της σχολής επιδιώκοντας την εμπορική επιτυχία.

Σήμερα η σχολή του Ντάιτο-Ρίου, αν και μικρή αριθμητικά συγκρινόμενη με αυτή του Αϊκίντο, είναι παρ’ όλ’ αυτά η πιο δραστήρια κλασική σχολή ζιουζίτσου στην Ιαπωνία. Η επιβίωσή της στον επόμενο αιώνα είναι εγγυημένη παρά τον αφανισμό των περισσοτέρων αδερφών τεχνικά σχολών μετά την περίοδο Μεϊτζί. Μέρος του αναζωπυρωμένου ενδιαφέροντος προς το Ντάιτο-Ρίου είναι οπωσδήποτε λόγω της προσοχής που επιδεικνύεται αφειδώς προς την τέχνη ως ο πρόγονος του μοντέρνου Αϊκίντο από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης των πολεμικών τεχνών.

Εκτός από ένα αριθμό ανεξάρτητων ντότζο, όπως αυτό του Γιουκιόσι Σαγκάβα, οι σημαντικότερες ομάδες του Ντάιτο-Ρίου περιλαμβάνουν: Το Ντάιτο-Ρίου Αϊκι Μπούντο, την κύρια σχολή υπό τον αρχηγό Τοκιμούνε Τακέντα, το Ντάιτο-Ρίου Αϊκιζιουζίτσου Κοντοκάι, βασισμένο στη διδασκαλία του Κόντο Χορικάβα, το Ντάιτο-Ρίου Αϊκιζιουζίτσου Τακουμακάι, η οργάνωση που ακολουθεί τις μεθόδους του Τακούμα Ιλίσα και το Ντάιτο-Ρίου Αϊκιζιουζίτσου Ροποκάι, υπό τον Σέιγκο Οκαμότο, ένα σημαντικό μαθητή του Χορικάβα.

Στις 4 Οκτωβρίου, την ημέρα της πεντηκοστής επετείου του θανάτου του Σοκάκου Τακέντα, έγινε με μια μεγάλη επίδειξη που έγινε στο Νιπόν Μπούντοκαν στο Τόκιο (βλ. φωτογραφίες στο τμήμα ‘Heard in the Dojo’ σε αυτό το τεύχος). Χρηματοδοτούμενο από το ντότζο Σίμπουκαν στο Τόκιο υπό τον σόκε Ντάιρι Κατσουγιούκι Κόντο σενσέι, αυτή η εκδήλωση χρησίμευσε ως μια επίδειξη ενότητας από τον κόσμο του Ντάιτο-Ρίου και την κύρια σχολή, την Κόντοκαι και την Τακουμακάι. Όλες οι σχολές έκαναν επιδείξεις στην ίδια σκηνή, ένα γεγονός σπάνιο – αν όχι μοναδικό. Αργότερα, στην υποδοχή, ο Κατσουγιούκι Κόντο, ο Γιουσούκε Ίνουε και ο Χακάρου Μόρι, οι αντίστοιχοι αρχηγοί των σχολών τους, επιβεβαίωσαν δημόσια τις προθέσεις τους για τη διατήρηση αμοιβαίων καλών σχέσεων και αρμονικής συνεργασίας με σκοπό τη μελλοντική ανάπτυξη του Ντάιτο-Ρίου Αϊκιζιουζίτσου.

Η θρησκεία Ομότο

Η αίρεση Ομότο ήταν μια από τις πιο επιτυχημένες από τις λεγόμενες ‘νέες θρησκείες’ (σίνκο σούκιο) της Ιαπωνίας. Είχε περίπου δυο εκατομμύρια πιστούς την εποχή της βάναυσης καταστολής της το Δεκέμβριο του 1935 από την στρατιωτική κυβέρνηση της Ιαπωνίας. Έχοντας αρχικά ιδρυθεί από μια αγράμματη αγρότισσα, που λεγόταν Νάο Ντεγκούτσι, προς το τέλος του δέκατου ένατου αιώνα, η οργάνωση Ομότο αναπτύχθηκε και σχημάτισε δόγμα λόγω του χαρισματικού Ονισαμπούρο Ντεγκούτσι.

Η εισαγωγή του Ουεσίμπα στη θρησκεία αυτή έγινε σχεδόν τυχαία το Δεκέμβριο του 1919 όταν αυτός ήταν στο δρόμο προς το πατρικό του σπίτι στο Τανάμπε ερχόμενος από το Χοκάιντο για να δει τον ετοιμοθάνατο πατέρα του. Κάνοντας μια παράκαμψη στο Αγιάμπε για αρκετές ημέρες ώστε να προσευχηθεί για την ανάρρωση του πατέρα του, γνώρισε τότε και γοητεύτηκε από τον Ονισαμπούρο. Έπειτα από το θάνατο του πατέρα του την άνοιξη του 1920, μετακόμισε στο Αγιάμπε με την οικογένειά του, παρά τις αρκετές αντιρρήσεις που υπήρξαν. Ο Ονισαμπούρο πήρε τον Ουεσίμπα υπό την προστασία του όταν ανακάλυψε τη δεξιοτεχνία του τελευταίου στις πολεμικές τέχνες και τον προέτρεψε να εκπαιδεύσει τα ενδιαφερόμενα μέλη της αίρεσης. Αυτό οδήγησε στην ίδρυση της ιδιωτικής σχολής ‘Ουεσίμπα ζούκου’ όπου ο Ουεσίμπα συνέχισε τις προσωπικές του προπονήσεις ενώ παράλληλα δίδασκε σε μικρή κλίμακα.

Το 1922, ο Σοκάκου Τακέντα έμεινε πέντε μήνες στο Αγιάμπε διδάσκοντας πιστούς της θρησκείας Ομότο στο σπίτι του Ουεσίμπα. Ο Τακέντα και ο Ντεγκούτσι, και οι δυο πολύ σημαντικές μορφές στην προσωπική ανάπτυξη του Μοριχέι, ατυχώς, αλλά όχι ανέλπιστα, αντιπάθησαν σφοδρά ο ένας το άλλον, και αυτό ήταν σίγουρα η αιτία μεγάλου άγχους για τον Ουεσίμπα.

Ο Ουεσίμπα θα μοιραζόταν αργότερα μια μεγάλη περιπέτεια με τον Ονισαμπούρο όταν συνόδευσε το δάσκαλό του στη Μογγολία το 1924 ως σωματοφύλακας. Η μικρή ομάδα Ιαπώνων ενεπλάκη στα πολιτικά δρώμενα της περιοχής και μόλις μετά βίας γλίτωσαν τις ζωές τους. Αυτή η εμπειρία ένωσε περισσότερο τα δεσμά της σχέσης μεταξύ του Ονισαμπούρο και του Μοριχέι και εκείνο το εγχείρημα μέσα στα σαγόνια του θανάτου θα είχε μια βαθύτατη επίδραση στο μελλοντικό ιδρυτή του Αϊκίντο.

Η στενή σχέση του Ουεσίμπα με τη θρησκεία Ομότο συνεχίστηκε και μετά τη μετακόμισή του στο Τόκιο το 1927, μέχρι το 1935. Ο Ονισαμπούρο μάλιστα παρότρυνε το 1932 για την ίδρυση του Μπούντο Σενιοκάι, ένα πανεθνικό θυγατρικό οργανισμό της θρησκείας Ομότο, που δημιουργήθηκε ειδικά για τη διάδοση του Αϊκιζιουζίτσου του Ουεσίμπα. Μετά το Δεύτερο Επεισόδιο Ομότο το 1935, ο Ουεσίμπα τέθηκε υπό περιορισμό σε αποχή από τις δραστηριότητες της παράνομης εκκλησίας αλλά η αφοσίωσή του προς στον Ονισαμπούρο ποτέ δεν μειώθηκε. Μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ουεσίμπα επανέκτησε τις εγκάρδιες σχέσεις του με τη θρησκεία Ομότο και επισκεπτόταν συχνά τα κεντρικά γραφεία στην Καμεόκα και το Αγιάμπε.

Κάνοντας μια αναδρομή, ήταν το δόγμα του Ονισαμπούρο αυτό που ο Μοριχέι δέχθηκε προσωπικά από το δάσκαλό του και μέσω των αναγνωσμάτων Ρεϊκάι Μονογκατάρι (Ιστορίες του Πνευματικού Κόσμου) του Ντεκούτσι, τα στοιχεία εκείνα που παρείχαν την πνευματική βάση για το ανθρωπιστικό όραμα που διαπότισε το Αϊκίντο. Η μοναδικότητα του Αϊκίντο συγκρινόμενη με τις μοντέρνες Ιαπωνικές πολεμικές τέχνες έγκειται ακριβώς σε αυτή την ηθική έμφαση και η σημαντική συνεισφορά της θρησκείας Ομότο θα πρέπει να αναγνωριστεί.

Αν και η ορμή της πολύ επιτυχημένης εκκλησίας Ομότο σταμάτησε ως αποτέλεσμα του Δεύτερου Επεισοδίου Ομότο, η θρησκεία αναγεννήθηκε μετά τον πόλεμο από τον Ονισαμπούρο υπό το όνομα ‘Αϊζινέν’. Μετά το θάνατο του Ονισαμπούρο το 1948, η γυναίκα του Σουμίκο και αργότερα η θυγατέρα του Ναόχι ανέλαβαν την αρχηγεία της αίρεσης και το όνομα επανήλθε σε ‘Ομότο’. Στη δεκαετία του 1960, η θρησκεία αριθμούσε περίπου 200.000 μέλη σε ολόκληρη την Ιαπωνία.

Τα τελευταία χρόνια, όπως συμβαίνει συνήθως σε μεγάλους, δομημένους οργανισμούς, κάποιες ομάδες ξεκόπηκαν από την κύρια εκκλησία σε αναζήτηση ανεξάρτητων δρόμων. Μια ομάδα που λέγεται ‘Αϊζινέν’ και καθοδηγείται από έναν εγγονό του Ονισαμπούρο, τον Γιασουάκι Ντεγκούτσι, δίνει έμφαση τη μελέτη του ογκώδους Ρεϊκάι Μονογκατάρι του Ντεγκούτσι. Η Aiki News συνάντησε τον κύριο Ντεγκούτσι προσφάτως, ο οποίος μίλησε εκτενώς για τον παππού του και την ιστορία της θρησκείας από μια ‘από πρώτο χέρι’ άποψη. Σύντομα, θα αφιερώσουμε ένα μέρος της ενέργειάς μας για να τεκμηριώσουμε την πρώιμη ιστορία και της δραστηριότητες της θρησκείας Ομότο, επειδή ειδικά σχετίζεται με τις πνευματικές αρχές που διέπουν το Αϊκίντο.

Η επιτυχημένη πορεία του Αϊκίντο σήμερα επισκιάζει το Ντάιτο-Ρίου και τη θρησκεία Ομότο, τα οποία παραμένουν σχετικά άσημα φαινόμενα στη μοντέρνα Ιαπωνία. Παρ’ όλ’ αυτά, ως ασκούμενοι στην τέχνη του Μοριχέι Ουεσίμπα και υποστηρικτές των ηθικών του αρχών, είμαστε ηθικώς υποχρεωμένοι να παραδεχθούμε τους προγόνους του και, πράττοντας αυτό, ίσως – σε όσο μικρή κλίμακα και αν γίνει – αρχίσουμε να επιστρέφουμε το μεγάλο χρέος που χρωστάει το Αϊκίντο σε εκείνες τις πηγές.