Aikido Journal Home » Articles » Εξάσκηση Κατά Μόνας - Γιατί Υπάρχει το Ιάι; Aiki News Japan

Εξάσκηση Κατά Μόνας - Γιατί Υπάρχει το Ιάι;

του Ellis Amdur

Published Online

Μετάφραση: Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης

Ορισμένοι ασκούμενοι στις σύγχρονες πολεμικές τέχνες χλευάζουν την εξάσκηση στα κάτα ισχυριζόμενοι ότι η προσκόλληση στη φόρμα είναι εγγενώς αδύναμη. Ισχυρίζονται ότι εξασκείται κανείς μηχανικά και επαναλαμβανόμενα σε στερεοτυπικές αντιδράσεις και έτσι καθιστά τον εαυτό του ανίκανο να ανταποκριθεί ελεύθερα σε μια απρόβλεπτη, τυχαία επίθεση. Από την άλλη, η ελευθερία του καθενός περιορίζεται από την νευρολογική του οργάνωση δηλαδή από στερεοτυπικά μοντέλα δράσης και αντίδρασης στα οποία συμπαρασύρεται από έναν άλλο τύπο εξάσκησης σε κάτα –τα επαναλαμβανόμενα, τακτικά μοντέλα κίνησης που όλοι μας έχουμε απλώς επειδή ζούμε όπως ζούμε. Στην πραγματικότητα, η κατάλληλη εξάσκηση στα κάτα είναι ένας τρόπος να διδάξει κανείς στο νευρικό του σύστημα καινούρια μοντέλα ανταπόκρισης. Χωρίς επαρκή επανάληψη –υπό ιδανικές συνθήκες, επανάληψη με διανοητική εγρήγορση– το νευρικό σύστημα δε θα αναπτύξει καινούριες διασυνδέσεις ώστε να συντονίσει νέα μοντέλα ανταπόκρισης. Παραδόξως, μέσω των περιορισμών και των συγκεκριμένων προδιαγραφών γίνεται κανείς ικανός να προσεγγίσει την ελευθερία.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα κάτα είναι από μια άποψη περιοριστικά όμως η συγκέντρωση και ο περιορισμός προκαλούν τη δημιουργία ικανοτήτων που αλλιώς δε θα κατάφερναν επ’ ουδενί να αναπτυχθούν. Για παράδειγμα, το χουκ δε θα είχε προκύψει σε κανέναν αν οι ρίψεις από τον γοφό (οι οποίες είναι μια εξαιρετική αντεπίθεση στις χοντροκομμένες κυκλικές γροθιές τύπου roundhouse) δεν είχαν εξαλειφθεί από την πυγμαχία. Παρομοίως, η όρθια στάση η οποία αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία πολλών από τις επιτηδευμένες ρίψεις του τζούντο (ρίψεις κατά πολύ ανώτερες από τις πιο χονδροειδείς ρίψεις των παλιότερων συστημάτων τζουτζούτσου), ήταν εν μέρει προϊόν των ιδεωδών του Κάνο Τζίγκορο για την ηθική και φυσική αγωγή στους ασκούμενους στο άθλημα.

Σε σύγκριση με τις μαχητικές παραδόσεις άλλων πολιτισμών, η εξάσκηση κατά μόνας δεν παρουσιάζεται πολύ έντονα στις ιαπωνικές πολεμικές τέχνες –αντίθετα, οι κινέζικες πολεμικές τέχνες είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα γι αυτό. Πρόσφατα ξανάρχισα να ασχολούμαι με πολύ πάθος με το Σινγκ Γι και εξασκούμαι τουλάχιστον δύο ώρες την ημέρα. Το Σινγκ Γι, το οποίο επί λέξει σημαίνει «φόρμα που κατευθύνεται από τη θέληση», είναι απολύτως ένα σύστημα νευρολογικής επαν-εξάσκησης. Η πιο σημαντική μέθοδος εξάσκησης στο Σινγκ Γι είναι η εξάσκηση κατά μόνας. (Η αλήθεια είναι ότι στα υψηλότερα επίπεδα, θεωρούνται πολύ σημαντικά και η εξάσκηση με αντίπαλο και, ακόμα αργότερα, το ελεύθερο παίξιμο –sparring– όμως ακόμα και έτσι, η σόλο φόρμα θεωρείται το βασικό συστατικό). Θεωρώ ότι η αδιάκοπη προσεκτική επανάληψη των ίδιων κινήσεων έχει αρχίσει να αλλάζει τις «ενστικτώδεις» ανταποκρίσεις μου σε αντιδράσεις τις οποίες δεν έχω προβάρει ή σε αντιδράσεις εντελώς τυχαίες (δηλ. ελεύθερο παίξιμο).

Αν το καλοσκεφτώ, έχω κάνει πολύ περισσότερη εξάσκηση κατά μόνας στις κορίου από ό,τι έχω κάνει εξάσκηση με αντίπαλο. Επί πολλά χρόνια, έκανα πολλές ώρες μόνος, συχνά αργά τη νύχτα σε ένα γειτονικό τέμενος του Σίντο (δυστυχώς, καμία επίσκεψη από δαίμονες των βουνών –ή έστω των προαστίων– δεν τίμησε το σούγκιό μου). Έκανα τη μια ή την άλλη πλευρά των φορμών ή απλώς έκανα σουμπούρι και καθώς έκανα τις κινήσεις τόσο πολλές φορές, μου έγιναν «φυσικές». Όταν παίρνω μια στάση της Αράκι-ρίου ή της Μπούκο-ρίου, είναι σαν να πατάω πλήκτρα στο πληκτρολόγιο ενός υπολογιστή και φορτώνεται ένα ολόκληρο πρόγραμμα. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι ότι όταν κάνω εξάσκηση με αντίπαλο, έχω το περιθώριο να ασχοληθώ με τον συνασκούμενο/εχθρό μου και να μεριμνήσω για την απόσταση, το κιάι κ.λπ. επειδή το πού θα βάλω τα πόδια μου, η θέση των χεριών μου, τα μοτίβα της αναπνοής μου κ.λπ. είναι ψευδό-ενστικτώδη. Κατ’ αυτή την έννοια, η εξάσκησή μου στις κορίου δεν είναι τόσο διαφορετική από την εξάσκησή μου στο Σινγκ Γι.

Αυτό με οδηγεί στο να σκεφτώ το ιάι, την κάπως παράδοξη τακτική του να απομονώσει κανείς ένα συγκεκριμένο κομμάτι της ξιφασκίας –την ξιφούλκηση και την επανατοποθέτηση του ξίφους στη θήκη– και το να την κάνει είτε ένα εξειδικευμένο αντικείμενο μελέτης μέσα σε μια ρίου ή μια πλήρη καθαυτό μελέτη. Στις παλιότερες ρίου, το ιάι ήταν μια επικουρική μέθοδος εξάσκησης. Γιατί όμως συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα σπουδών; Πολλοί άλλοι πολιτισμοί που χρησιμοποιούσαν ξίφη δεν έκαναν τη συγκεκριμένη πρακτική μέρος της εξάσκησής τους.

Το ξίφος, αντίθετα με άλλα όπλα, ήταν κάτι πολύ περισσότερο από απλώς ένα αντικείμενο που το έπιανε κανείς όταν πήγαινε στον πόλεμο και το άφηνε την περίοδο της ειρήνης. Ήταν στην ουσία ένα κομμάτι τις ενδυμασίας του μπούσι όπως ήταν το κιμονό και ή χακάμα του, ένα εξάρτημα για το οποίο έπρεπε να ξέρει τα πάντα –να το καθαρίζει, να περπατάει κρατώντας το ή να το τοποθετεί στην κατάλληλη θέση κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης. Και βεβαίως, το να το τραβάει και να το ξαναβάζει στη θήκη του ήταν κάτι που δε συνέβαινε μόνο στη μάχη. Απείρως συχνότερα, το έβγαζε για εξάσκηση –ή για να το δώσει σε κάποιον άλλον για να το δει.

Συνήθως, το ιάι περιγράφεται σαν μια εκπαιδευτική μέθοδος που διδάσκει το πώς να αντιμετωπίσεις μια αιφνιδιαστική επίθεση, μια νυχτερινή εισβολή ή τη μάχη σε χαμηλές θέσεις, σε χώρους με χαμηλά ταβάνια κ.λπ. Σίγουρα αυτό είναι μέρος της αλήθειας, όμως το ιάι εξυπηρετούσε έναν πολύ σημαντικότερο στόχο. Κατ’ αρχάς, είναι μια διαβολεμένα πιο ενδιαφέρουσα ατομική εξάσκηση από το σουμπούρι, τόσο λόγω της πρακτικής του χρησιμότητας όσο και λόγω της περιπλοκότητάς του –με αποτέλεσμα ο κατά μόνας ασκούμενος να έχει έναν τρόπο να διατηρεί το ενδιαφέρον του για μεγάλες περιόδους εξάσκησης αλλά και να μπορεί να κάνει μια δραστηριότητα πιο περίπλοκη από το σουμπούρι και λιγότερο εφευρετική από το να κάνει το «μισό» ενός κάτα απέναντι σε έναν φανταστικό αντίπαλο. Επιπλέον, το ιάι ήταν το ισοδύναμο ενός μαθήματος ασφαλούς χρήσης του όπλου. Εκεί, στην προετοιμασία για τις φόρμες αλλά και στις ίδιες τις φόρμες υπάρχει το αντίστοιχο του καθαρισμού του όπλου, του ελέγχου αν είναι γεμάτο, της εγρήγορσης με αυτό και τις συγκράτησής του κ.λπ. Ήταν τόσο απαραίτητο που υπήρχε στα περισσότερα από τα πρώιμα μπουτζούτσου και σε πολλά συστήματα η απουσία του θεωρείτο τόσο σημαντική που προστέθηκε αργότερα.

Όπως και με πολλές άλλες δραστηριότητες, η εξάσκηση στο ιάι έγινε από μόνη της μια πλήρης δραστηριότητα και η όλη ιδέα εξελίχθηκε στο ιάιντο, μια εξειδικευμένη εξάσκηση η οποία, παρά τους περιορισμούς της, οδηγούσε στο ίδιο είδος προχωρημένων και επιτηδευμένων τεχνικών με αυτές που έφεραν στην πυγμαχία και στο τζούντο παρόμοιοι περιορισμοί. Η επιτήδευση είναι πολυτέλεια. Μερικοί μελετητές και εκφραστές των κορίου χλευάζουν τις σύγχρονες εξειδικευμένες μεθόδους ως ένδειξη παρακμής. Όμως σκεφτείτε πόσο τυχερή είναι μια κοινωνία που έχει αρκετόν καιρό ειρήνης ώστε τα μέλη της να μπορούν να έχουν χρόνο για να δημιουργήσουν αθλήματα ή συστήματα αυτό-εξερεύνησης με βάση αληθινές μεθόδους μάχης.