Aikido Journal Home » Articles » Κρυμμένο σε Κοινή Θέα Aiki News Japan

Κρυμμένο σε Κοινή Θέα

του Ellis Amdur

Published Online

Μετάφραση: Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης

Στο πρόσφατο ηλεκτρονικό μου ημερολόγιο (μπλογκ),στο κείμενο με τίτλο Το Αϊκίντο Είναι Τρία Ροδάκινα (Aikido is Three Peaches), προσπάθησα να σκιαγραφήσω πώς περιέγραφε ο ίδιος ο Ουεσίμπα Μοριχέι το αϊκίντο του, βασισμένος στην μακριά, μετεγγραφή της παρουσίασης που έκανε στο Μπιάκο Κάι του Γκόι Μασαχάρου. Συνοψίζοντας, πιστεύω ότι (Α) θεωρούσε την εξάσκηση στο αϊκίντο σαν ένα είδος σωματικού κοτοντάμα που έδινε στον ίδιο (και ενδεχομένως και σε άλλους) τη δύναμη να παίξει τον αρχέγονο ρόλο του ανθρώπου ως ενωτικού στοιχείου μεταξύ Ουρανού και Γης. Το αϊκίντο ήταν για τον Ουεσίμπα, μισόγκι, τελετουργικό κάθαρσης. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το έβλεπε ως πολεμική τέχνη αλλά ο κύριος λόγος ύπαρξής του δεν ήταν το να πάει κανείς στον πόλεμο, το να αμυνθεί ή το να βελτιώσει τις ανθρώπινες σχέσεις. Το ότι αυτά ίσως και να προέκυπταν ήταν εγγενές στην τέχνη αλλά δευτερεύον ως προς τον ευρύτερο στόχο. (Β) Ο Ουεσίμπα δεν έβλεπε τον εαυτό του σαν μεσσιανική φιγούρα με στόχο τη λύτρωση όλης της ανθρωπότητας ή τον προσηλυτισμό της στις απόψεις του. Αντίθετα, ήταν ένα είδος Σαμάνου, με την ευθύνη να μεσολαβήσει και να ορίσει σωστά τις σχέσεις μεταξύ Ουρανού, Γης και Ανθρώπου. Συνεπώς, δεν αναλάμβανε ενεργό ρόλο στο να βοηθά τους άλλους να γίνουν σαν αυτόν. Οι ασκούμενοι στο αϊκίντο ήταν γι αυτόν σαν τους εργάτες σε μια γραμμή παραγωγής –έπαιζαν τον ρόλο τους με το να ασκούνται και αυτή η άσκηση, όπως η προσευχή, αύξαινε την πνευματική ενέργεια. Ταυτόχρονα, πίστευε ότι οι άλλοι θα μπορούσαν να είναι σαν αυτόν, όμως εξαρτιόταν, όπως είχε πει στον Τέρι Ντόμπσον, από τον καθένα τους να «Το ανακαλύψει μόνος του». (Γ) Είναι μέσω του ουκέμι και όχι μέσω της μίμησης των ουάζα του δασκάλου που αρχίζει κανείς να αποκτά ικανότητα στο αϊκί. Αυτό οδηγεί σε μια συναρπαστική απήχηση στη δημιουργία της ικανότητας και της δύναμης.

- Ο τόρι λειτουργεί όπως ο ούκε στις κορίου. Δίνει κατά την εξάσκηση στο αϊκίντο στον ούκε (στην πραγματικότητα στον τόρι, αν το δούμε από τη σκοπιά των κορίου) ένα αυξανόμενα έντονο και δύσκολο σύνολο προβλημάτων τα οποία εκείνος καλείται να λύσει –ευαισθησία, ανάμειξη (blending), διατήρηση της επαφής, ολοκλήρωση της κίνησης, ευαισθησία στα ατέμι, ικανότητα να εκτελεί ατέμι κ.λπ.

- Αν και ο ούκε και ο τόρι έχουν στον νου τους τη λειτουργία αυτή, ο ούκε γίνεται όλο και πιο δυνατός και αυτή η αυξανόμενή του ικανότητα φαίνεται στις ουάζα του και πιο συγκεκριμένα στην ανάμειξη (blending) και στις αντί-τεχνικές.

-Αν ο ούκε δεν έχει αυτή την επίγνωση ΚΑΙ αν ο δάσκαλος βλέπει τη λειτουργία του ούκε ως μέσο για να επιδείξει τις δικές του ικανότητες, ο ούκε δεν «αφομοιώνει» ποτέ τα μαθήματα και ουσιαστικά εκτελεί σαν εκπαιδευμένη μαϊμού.

Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας άσκησης θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη ενός ατόμου που είναι αθλητικό, χαλαρό και που ανταποκρίνεται γρήγορα όταν έχει να αντιμετωπίσει μια δύναμη, από οποιαδήποτε γωνία και αν έρχεται αυτή. Επιπροσθέτως, η σκληρή προπόνηση και τα τραχιά ουκέμι θα αναπτύξουν και μια εσωτερική σκληρότητα. Πουθενά όμως στο παραπάνω σύστημα εξάσκησης, δεν υπάρχει προπόνηση που να αναπτύσσει την εκρηκτική δύναμη που στέλνει τον αντίπαλο στον αέρα, όπως βλέπουμε στην ταινία του 1935 με τον Ουεσίμπα στο ντότζο του Asahi News (1935 Film of Ueshiba). Πουθενά στην προπόνηση αυτή επίσης δεν υπάρχει η δύναμη της λαβής που είχε ο Ουεσίμπα και που του επέτρεπε να ξεριζώσει ένα δέντρο τόσο γερό που ο Γιουκάουα, ο δυνατότερος άνθρωπος στο Κόμπουκαν δεν μπορούσε καν να ταρακουνήσει (όπως περιγράφει ο Σιόντα Γκόζο) ή η δύναμη που τον έκανε να στέκεται ριζωμένος στην άκρη του τατάμι ενώ μια ομάδα στρατιωτών που προσπαθούσε να τον βγάλει έξω δεν κατάφερνε καν να τον μετακινήσει από τη θέση του (όπως περιγράφει ο Σιράτα Ριντζίρο).

Σε κάποιους κύκλους κυκλοφορεί ο ισχυρισμός ότι, καίτοι ο Ουεσίμπα ήταν ένας από τους δυνατότερους μαθητές που είχε ο Τακέντα Σοκάκου στο Ντάιτο-ρίου (ορισμένοι μάλιστα λένε ο δυνατότερος), η επιρροή από τις θρησκευτικές του πρακτικές άλλαξε το Ντάιτο-ρίου του σε τέτοιο βαθμό που το έκανε κάτι άλλο, μια νερωμένη πολεμική τέχνη –δηλαδή το αϊκίντο. Ο Ουεσίμπα υποτίθεται ότι λείανε και άπλωσε τις ακριβείς, εστιασμένες τεχνικές του Ντάιτο-ρίου κάνοντάς τις αδύναμες και αραιώνοντας το πολεμικό τους περιεχόμενο.

Βεβαίως είναι δίκαιο το να κριτικάρει κανείς τις ουάζα των «κουνελακιών του αϊκί» (aiki-bunnies): αφράτες, αέρινες κινήσεις που μιμούνται τη φύση –τη ροή των σύννεφων στον ουρανό, τον άνεμο στα δέντρα ή το νερό που κατεβαίνει στον υπόνομο. Μπορεί επίσης κανείς να κριτικάρει εκείνους που απλώς εξασκούνται μηχανικά στη μικρή συλλογή τεχνικών του τυπικού αϊκίντο ωσάν αυτή η συλλογή να κάλυπτε όλες τις απρόβλεπτες πιθανότητες μιας μάχης. Είναι εξίσου λογικό να κριτικάρει –κυρίως χαρακτηρίζοντάς την ως αφέλεια– την προσπάθεια να κινηθεί κανείς απευθείας προς κάποιο είδος «θείου αϊκίντο» πέρα από τη φόρμα και την τεχνική. Αν υπάρχει κάποιος δρόμος προς τον ουρανό, σίγουρα δε θα φτάσει κανείς εκεί μόνο με ευχολόγια –στην πραγματικότητα πρέπει να ακολουθήσεις «τον δρόμο». (Ταυτόχρονα πρέπει κανείς να διατηρήσει τις επιφυλάξεις του μήπως ο δρόμος είναι απλώς ο Δρόμος των Κίτρινων Τούβλων και το μόνο που θα καταφέρει τελικά θα είναι να φτάσει στη Σμαραγδένια Πόλη, όμως αυτό ας το συζητήσουμε μια άλλη φορά).

Αν και αυτές οι κριτικές υπάρχουν, δε θυμάμαι καμία περίπτωση που κάποιος να δοκίμασε να τις προσάψει (τουλάχιστον επιτυχώς) στον Ουεσίμπα Μοριχέι. Σε μια από τις αφηγήσεις που διάβασα στο Aikido Journal, ο Στρατηγός Μιούρα, ένας ασκούμενος στο Ντάιτο-ρίου, προκάλεσε τον Ουεσίμπα πιστεύοντας ότι είχε προδώσει το Ντάιτο-ρίου με τις «καινοτομίες» του όμως ηττήθηκε πολύ εύκολα και έφυγε από τον Ουεσίμπα έχοντας προσηλυτιστεί. Είναι σαφώς πιθανό ο Τακέντα Σοκάκου να ήταν «δυνατότερος» στις πολεμικές τέχνες από τον Ουεσίμπα Μοριχέι –ο Τακούμα Χίσα δείχνει να το πιστεύει– όμως υπήρξε κανένας διάδοχος του Τακέντα που να ήταν πραγματικά ισάξιός του; Θυμάμαι μια συνέντευξη με τον Τακέντα Τοκιμούνε όπου δήλωνε «Ήταν ο αγαπημένος μαθητής του Σοκάκου… ο κ. Ουεσίμπα συνόδευε τον Σοκάκου συχνά. Ήταν πολύ σημαντικό να ταξιδεύει κανείς με τον Σοκάκου παρά να μελετά μαζί του κατά τη διάρκεια της κανονικής εξάσκησης. Επιπλέον, δίδασκε ως βοηθός του Σοκάκου… Ασκούταν περισσότερο από τον καθένα. Ήταν πολύ ενθουσιώδης και ο πατέρας μου τον δίδασκε πολύ έντονα».

Πήρε απλώς ο Ουεσίμπα όλες του τις ικανότητες από το Ντάιτο-ρίου –μια τέχνη, τη δική του εκδοχή της οποίας δίδασκε μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 1930, όταν σταδιακά άρχισε να παραλλάσσει τις τεχνικές και να δημιουργεί ένα Ντάιτο-ρίου Λάιτ για την πνευματική διαπαιδαγώγηση των μαζών; Αν και αυτός ο ισχυρισμός είναι συνήθης, τον βρίσκω κάπως περίεργο εξαιτίας του μεγάλου σεβασμού που έχαιρε ο Ουεσίμπα ως μαχητής πολύ καιρό μετά τις τροποποιήσεις του –από ανθρώπους έξω από τη σχολή του. Για να δώσω δύο παραδείγματα, πρόσφατα δημοσιεύτηκε στο Aikido Journal μια συνέντευξη με έναν διάσημο εκπαιδευτή του καράτε –νομίζω λεγόταν Κονίσι– ο οποίος αναφέρθηκε στον Ουεσίμπα ως τον σημαντικότερο μαχητή που γνώρισε ποτέ, ενώ ο Χάγκα Τζουνίτσι, διάσημος (και διαβόητος) πρωταθλητής του κέντο και του ιάιντο, αναφέρθηκε στον Ουεσίμπα ως τον καλύτερο ξιφομάχο στην Ιαπωνία.

Κάτι άλλο που βρίσκω περίεργο είναι ότι αυτός μόνος μεταξύ των μαθητών του Τακέντα, αναφέρεται όχι μόνο ως δάσκαλος του αϊκί αλλά και ως απίστευτα δυνατός –καθώς και ότι ασκούσε και έδειχνε τη δύναμή του αυτή με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο από ό,τι ένας αρσιβαρίστας ή οι άλλοι εκφραστές του Ντάιτο-ρίου. Οι ικανότητές του στο αϊκιτζούτσου και στο τζουτζούτσου ήταν σαφώς βασισμένες στο Ντάιτο-ρίου, όμως φαίνεται ότι υπήρχε στον Ουεσίμπα κάτι παραπάνω από αυτό.

Αν, ωστόσο, ο Ουεσίμπα ήταν τόσο καταπληκτικός γιατί υπάρχει μια σταδιακή πτώση των ικανοτήτων των ασκούμενων στο αϊκίντο στις τελευταίες δύο γενιές, από τους γίγαντες της προπολεμικής εποχής, στην ευφυία των άμεσα μεταπολεμικών, στην απλή αρτιότητα των νέων, σημερινών σίχαν; Δεν υπάρχει κανείς από τους νεότερους σίχαν που να προκαλεί δέος στην ευρύτερη κοινότητα των πολεμικών τεχνών. Είναι λοιπόν αλήθεια ότι το αϊκίντο είναι, πράγματι, μια νερωμένη τέχνη; Ή το αϊκίντο είναι δυνητικά υπέροχο αλλά ο Ουεσίμπα ήταν τόσο μέτριος δάσκαλος που απλώς δεν μπορούσε να μεταφέρει αυτά που ήξερε; Ή ήταν το αϊκίντο του αντιγράψιμο και καλά διδαγμένο αλλά σχεδόν κανείς δεν πρόσεχε τι πραγματικά δίδασκε; Και δεν αναφέρομαι στις εσωτερικές διδασκαλίες περί Ουρανού, Γης και Ανθρώπου αλλά στην ίδια τη σωματική τέχνη.

Ας υποθέσουμε ότι ο Ουεσίμπα περιέκοψε κάποια στοιχεία από το κυρίως σώμα του Ντάιτο-ρίου –όχι μόνο ουάζα και κάτα αλλά και από το εσωτερικό υλικό. Καθώς δημιουργούσε και τελειοποιούσε τις τεχνικές σε αυτό που θα γινόταν το αϊκίντο, οι διάδοχοι μαθητές του θα έχαναν την πρόσβαση στις πληροφορίες που θα τους επέτρεπαν να γίνουν πρώτης κλάσης εκφραστές του Ντάιτο-ρίου. Όμως, αντί να δεχτούμε τον ισχυρισμό ότι αυτή η νόθευση των ουάζα ήταν αποδεκτή για τον Ουεσίμπα επειδή είχε τον νου τους στους θεούς του Σίντο και στα μοβ συννεφάκια, ας υποθέσουμε ακόμα ότι μπορεί όλα αυτά να μην είχαν μεγάλη αξία επειδή υπήρχε στη διδασκαλία του κάποιο άλλο στοιχείο το οποίο αν πρόσεχε και καλλιεργούσε, θα κατάφερνε να κάνει την τέχνη του εξίσου δυνατή και αποτελεσματική με το καλύτερο Ντάιτο-ρίου.

Υπάρχουν αφηγήσεις –ίσως και έντονα παράπονα– από πολλούς μαθητές του Ουεσίμπα ότι δίδασκε την κάθε τεχνική μόνο μια φορά και ότι οι μαθητές εγκαταλείπονταν στ μοίρα τους και έπρεπε να βρουν την άκρη μόνοι. Αυτό όμως δεν είναι ασυνήθιστο. Ένας από τους δασκάλους μου στις κορίου, μου έχει πει ότι ενώ καθόταν κάπου στην άκρη και ασκούταν σε κάτι –σε κάποιο σουμπούρι, ίσως– κάποιος από τους γέροντες του έβαζε μια φωνή και του έλεγε «Ε, μικρέ, για δες αυτό» και στη συνέχεια έκανε ένα κάτα μια φορά και εκείνος (ο δάσκαλός μου) είχε την υποχρέωση να καταλάβει ακριβώς τι ήταν αυτό που είχε δει. Σε περισσότερες από μια περιπτώσεις, εγώ ο ίδιος έχω διδάξει σε μαθητή μου ένα κάτα, ένα ή δύο λεπτά πριν βγούμε να το δείξουμε σε κάποιο εμπουκάι και έχω την απαίτηση να το κάνει σωστά. Αν ξέρει την ουσία της ρίου, οι λεπτομέρειες είναι εύκολο να μπουν στη θέση τους. Είναι λοιπόν πολύ απλοϊκό να ισχυριστεί κανείς ότι ο γέρος κράταγε τα καλά για τον εαυτό του απλώς και μόνο επειδή ήταν σφιχτοχέρης ως προς την εκπαιδευτική του μέθοδο.

Σε μια πρόσφατη συζήτηση που είχα με τον Στάνλεϊ Πράνιν, μου ανέφερε τον Σουζούκι Σινγκόρο, έναν από τους φίλους που είχε ο Ουεσίμπα όταν ήταν νεαρός. Σε όλη του τη ζωή, ο Ουεσίμπα ταξίδευε συχνά στο Τανάμπε και εκεί συναντιόταν με τον Σουζούκι και μερικούς άλλους φίλους του. Σε μια σύντομη περιγραφή ενός ταξιδιού που έκανε ο ίδιος, ο Στάνλεϊ δείχνει ότι μόνο εκεί ήταν που ο Ουεσίμπα είχε μια πραγματική ισότιμη σχέση με κάποιους ανθρώπους –όχι με άλλους ανθρώπους των πολεμικών τεχνών τους οποίους θεωρούσε σαν ισότιμους ή με άλλους σαμάνους και γκουρού, αλλά απλώς με φίλους. Από μόνη της η ιστορία αυτή είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ελπίζω ότι κάποια μέρα ο Στάνλεϊ θα ενισχύσει τη δική του σύντομη ιστορία με συνεντεύξεις με εκείνους τους παλιούς φίλους του Ουεσίμπα.

Ο Στάνλεϊ μου έδωσε και μια άλλη πολύ σημαντική πληροφορία. Ο Σινγκόρο είχε ύψος περίπου 1,75 και ζύγιζε πάνω από 110 κιλά –ήταν τοπικός πρωταθλητής στο σούμο. Έλεγε λοιπόν ότι ακόμα και όταν ο Ουεσίμπα επέστρεψε μετά από αρκετή εξάσκηση στο Ντάιτο-ρίου, δεν κατάφερε να του παραβγεί σε δύναμη. Λίγο μετά από τη διαμονή του στο αρχηγείο της Ομότο-κίο όμως, όταν επέστρεψε είχε γίνει απίστευτα δυνατός και ο Σουζούκι δεν κατάφερε να τον νικήσει.

Η ρομαντική θεώρηση θα ήταν ότι ο Ουεσίμπα είχε κάποιου είδους μαγική, πνευματική εμπειρία η οποία αφύπνισε μέσα του αφύσικες δυνάμεις, κάποιο είδος «ενέργειας του δράκου» η οποία βρισκόταν κουλουριασμένη και σε ύπνωση στη βάση της σπονδυλικής του στήλης και η οποία βγήκε στην επιφάνεια όταν ο Ουεσίμπα κατάφερε να αντλήσει από την κοσμική πηγή. Δύο προβλήματα: Πρώτον ο Ουεσίμπα δεν ισχυρίστηκε ότι είχε κάποια εμπειρία φώτισης παρά αρκετά χρόνια αργότερα και τότε επρόκειτο για μια συνειδητοποίηση της κοσμικής ενότητας και όχι δύναμης, άρα η εμπειρία αυτή ήρθε αφότου είχε αποκτήσει τις δυνάμεις του και δεύτερον, αν η φώτιση είναι το μόνο που χρειάζεται για να αναπτύξει κανείς την ικανότητα να ασκεί αφύσικη δύναμη, η Ιαπωνία θα ήταν γεμάτη από τιτάνες μοναχούς του Ζεν, ιερείς του Σούγκεντο και Ταοϊστές μάγους που θα πετούσαν κορμούς και βράχους ο ένας στον άλλον.

Από καιρό κυκλοφορεί μια θεωρία –κυρίως στη Δύση αλλά και από τον Άμπε Σεϊσέκι– ότι ο Ουεσίμπα πρέπει να είχε μάθει μυστικές μεθόδους εξάσκησης σε κάποιο από τα ταξίδια του στην Κίνα. Όπως έχω γράψει και άλλοτε, οι ημερομηνίες δεν ταιριάζουν. Είχε τις απίστευτες δυνάμεις και ικανότητές του πριν το πρώτο του ταξίδι στην Κίνα και αν αναλύσουμε τις ημερομηνίες που βρισκόταν εκεί, με ποιους ήταν μαζί και πόσο χρόνο είχε στη διάθεσή του για να συναντήσει πραγματικούς δασκάλους κινέζικων πολεμικών τεχνών –και πόσο μάλλον να μυηθεί στις τέχνες τους– θα δούμε ότι η θεωρία αυτή είναι ιδιαίτερα αμφίβολης πιστότητας.

Μπορεί να έμαθε αυτές τις μεθόδους εξάσκησης –στην Κίνα αναφέρονται ως τσικούνγκ– κάπου αλλού; Η πραγματικότητα είναι ότι κάτι τέτοιο είναι πολύ πιθανό. Η κοινότητα της Ομότο-κίο στις αρχές του 20ου αιώνα θα μπορούσε να θεωρηθεί ως η ιαπωνική εκδοχή δύο άλλων κοινοτήτων σε άλλες χώρες: αυτής του Γκουρτζίεφ στη δεκαετία του 1920 και του 1930 και αυτή του Σρι Μπαγκβάν Ραζνίς στην Ινδία και την Αμερική. Και στις τρεις περιπτώσεις, ηγέτης της σέκτας ήταν ένας εξωφρενικός, σεξουαλικά προκλητικός, ιδιοφυής απατεώνας που είχε ταυτόχρονα, αυθεντικά πνευματικά επιτεύγματα και πολύ σημαντικές ανθρώπινες αδυναμίες, μεταξύ των οποίων η δίψα για την εξουσία, η μεγαλομανία και η σιγουριά ότι ο ίδιος δικαιούταν όλες τις ανέσεις που μπορούσαν να του προσφέρουν οι οπαδοί του. Αυτό που δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί, ωστόσο, είναι ότι και οι τρεις αυτοί άνθρωποι ήταν συναρπαστικοί και χαρισματικές ιδιοφυίες που προσέλκυαν όσους του έμοιαζαν: τους πνευματικά άπληστους, τους υλιστικά άπληστους, τους ειλικρινείς αναζητητές και άλλους άντρες και γυναίκες με σημαντικά επιτεύγματα ο καθένας στον τομέα του. Επρόκειτο για ένα είδος κέντρων Νιού Έιτζ, με φανατικούς της διατροφής, γιόγκι, σαμάνους, φιλόσοφους και ασκούμενους σε κάθε είδους εσωτερικές πνευματικές ασκήσεις.

Στην περίπτωση της Ομότο-κίο, οι επαφές με την Κίνα ήταν πολύ βαθιές. Ο Ντεγκούτσι είχε ενσωματώσει το Ταοϊστικό δόγμα, το είχε μετεγγράψει σε Σιντοϊστικό μύθο με την ανάλογη γλώσσα και το παρουσίαζε ως δικό του. Είχε επαφές με παρόμοιες νέο-Ταοϊστικές σέχτες στην Κίνα καθώς και στο Θιβέτ και όχι μόνο ταξίδευε αυτός στην Κίνα αλλά και η Κίνα, καθώς και η υπόλοιπη Ασία, ερχόταν σ’ αυτόν.

Εδώ και αρκετόν καιρό έχω μια εκτενή αλληλογραφία με έναν φίλο, τον Μάικ Σίγκμαν. Κυρίως συζητάμε για μεθόδους γέννησης της λεγόμενης εσωτερικής δύναμης, ένα αντικείμενο το οποίο μου φαίνεται όλο και πιο συναρπαστικό όσο περνάει ο καιρός και το οποίο ο Μάικ μελετάει πολύ περισσότερα χρόνια από εμένα. Στα γράμματά του επισημαίνει διάφορα στοιχεία για το αϊκίντο: κατ’ αρχάς ότι στις ταινίες με τους παλιούς δασκάλους, τους βλέπει να κάνουν τεχνικές οι οποίες φανερώνουν μερικές από τις ίδιες αρχές που βρίσκει κανείς στις κινέζικες «εσωτερικές» πολεμικές τέχνες. Εν συνεχεία, ότι οι βασικές ασκήσεις όπως το τοριφούνε-ούντο και το φουριτάμα είναι στάνταρ ασκήσεις τσικούνγκ στην Κίνα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ανάπτυξη του σώματος –όχι τη μυϊκή διάπλαση που εννοούμε όταν λέμε μπόντι-μπίλντιν αλλά τη λεγόμενη ανάπτυξη του τσι. Αυτό θα πρέπει να θεωρηθεί ως μια βίο-μηχανική διαδικασία νεύρο-μυϊκής ανάπτυξης και όχι σαν τη δημιουργία μιας αόρατης κοσμικής ακτίνας την οποία μπορεί κανείς να εκπέμψει κατά το δοκούν. (Καθώς δεν έχω ιδιαίτερες ικανότητες ή γνώσεις από πρώτο χέρι στον συγκεκριμένο τομέα, δε θα αποπειραθώ να το εξηγήσω παραπέρα. Θα επανέλθω σε πέντε ή δέκα χρόνια αν οι μελέτες στο εν λόγω αντικείμενο μου έχουν καρπούς).

Αυτό που προτείνω είναι ότι ο Ουεσίμπα, ήδη αφοσιωμένος στη μελέτη του και πολύ ικανός, ένας από τους πολύ καλύτερους μαθητές του Ντάιτο-ρίου του Τακέντα Σοκάκου, πήγε και βρήκε τον Ντεγκούτσι και έγινε ο αγαπημένος του μαχητής. Πιστεύω ότι συνάντησε και άλλους ανθρώπους, ίσως Κινέζους ή Ιάπωνες μυστικιστές που είχαν ταξιδέψει στην Κίνα, το Θιβέτ ή την Ινδία και εκεί έμαθε βασικές ασκήσεις τσικούνγκ για την ανάπτυξη του σώματος. Επιπλέον, επειδή έμαθε αυτές τις μεθόδους εξάσκησης μέσα στο πλαίσιο της θρησκείας στην οποία είχε προσηλυτιστεί και την οποία ακολουθούσε με θέρμη, τις αντιμετώπιζε ως πνευματικές ασκήσεις και τις θεωρούσε σαφώς ως πολύτιμες πληροφορίες και όχι απλώς ως σωματική μηχανική.

Έκανα μια σύντομη έρευνα στο σάιτ του Aikido Journal και σε μερικά άλλα σάιτ στο web και βρήκα να αναφέρονται περίπου οκτώ ασκήσεις. Στα δύο σάιτ που αναφέρω αμέσως (www.page.sannet.ne.jp/shun-q/INTERVIEW-E.html και http://www.doshinokai.com/article4.htm) θα βρείτε τη διδασκαλία του Άμπε Σεϊσέκι ως προς το συγκεκριμένο θέμα, ενώ στοιχεία γι αυτό υπάρχουν και στο The Essence of Aikido του Τζον Στίβενς –ο Άμπε μάλιστα συνιστά εξάσκηση αρκετές ώρες την ημέρα. Την όλη άποψη υποστηρίζει και μια συνέντευξη που είχα διαβάσει με έναν από τους πρώτους μαθητές του Ουεσίμπα (δυστυχώς δεν θυμάμαι πού ακριβώς ήταν). Ο μαθητής θυμάται ότι όταν, όντας νεαρός, είχε ρωτήσει τον Ουεσίμπα ποιο ήταν το μυστικό της μεγάλης του δύναμης στο σώμα και στις πολεμικές τέχνες, εκείνος είχε απαντήσει ότι ήταν το τσινκόν-κινσίν και το μισόγκι. Αυτό, φίλες και φίλοι είναι «όπλο που καπνίζει», ξεκάθαρη εξήγηση και όχι μυστικιστική έξαρση.

Στις ιαπωνικές πολεμικές τέχνες υπάρχουν διάφορα είδη μυστικών –τα λεγόμενα Γκόκουι. Τα πιο συνηθισμένα είναι κόλπα ή ειδικές τεχνικές προκειμένου να νικήσει κανείς κάποιον στη μάχη. Κάποια άλλα παρουσιάζονται στο τέλος του δρόμου –πρακτικές όπως το μίκιο οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να μπει κανείς στην εμπειρία του ιδρυτή της ρίου ή για να αποκτήσει ειδικές δυνάμεις ή γνώσεις. Και υπάρχει και ένας τελικός τύπος Γκόκουι: το «κρυμμένο σε κοινή θέα». Ο δάσκαλος το κάνει σε όλα τα μαθήματα όμως όλοι το αγνοούν περιμένοντας να τελειώσει η «προθέρμανση» ή τα «βασικά» ώστε να ασχοληθούν με την ουσία. «Βρες το μόνος σου», είπε ο γέρος. Είναι πιθανό άραγε να μην εννοούσε ότι έπρεπε κανείς να περιπλανηθεί σε άλλες τέχνες και χώρους ή χωρίς να πλησιάσει άλλους εσωτερικούς δασκάλους του Ζεν, της γιόγκα, του τάι τσι ή του σιν σιν τόιτσου του Νέμπου Νακαμούρα; Ίσως αυτό που εννοούσε ήταν το να προσέχουν αυτά που έκανε ο ίδιος στο μάθημα *

Σας δίνω λοιπόν μερικά στοιχεία για έρευνα:

- Μερικοί από τους αναγνώστες μου μπορεί να έχουν επαφές με την Ομότο-κίο. Ρωτήστε! Κάποιοι από τους μαθητές του αϊκίντο του Ουεσίμπα στην κοινότητα της Ομότο-κίο είναι ακόμα ζωντανοί. Ηλικιωμένοι, αλλά ζωντανοί. Ρωτήστε τους αν θυμούνται άλλους δασκάλους που να έκαναν κάποια μορφή άσκησης κατά μόνας ή αν ο Ουεσίμπα, όταν ήταν νεότερος και πιο σαφής, είχε δώσει κάποιες λεπτομερείς οδηγίες σχετικά με την ανάπτυξη της δύναμης και του κι. Αν το έκανε, τι ακριβώς δίδασκε; Ποια σωματική οργάνωση; Τι μοντέλα και μεθόδους αναπνοής; ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Οι λεπτομέρειες σχετικά με τις μεθόδους αναπνοής είναι κεφαλαιώδους σημασίας! Μήπως η τεχνολογία αυτή υπάρχει ακόμα στον σημερινό κόσμο του αϊκίντο;

- Μερικοί από τους αναγνώστες μου μπορεί να μελετούν με κάποιους από τους γηραιότερους εναπομείναντες μαθητές του Ουεσίμπα. Ο Άμπε Σεϊσέκι, όπως ανέφερα παραπάνω, φαίνεται να προσπαθεί να διδάξει αυτό το υλικό. Μήπως και ο Σουντανομάρι Κάνσου; Υπάρχουν άλλοι επιζώντες; Ρωτήστε! Μπορώ να σας πω από προσωπική πείρα ότι οι δάσκαλοι δεν είναι πάντοτε τόσο μυστικοπαθείς όσο λέγεται. Απλώς περιμένουν να δείξει κάποιος ενδιαφέρον. Μήπως ο Ουεσίμπα υπογράμμιζε την στατική εξάσκηση ή τις άλλες ασκήσεις που είθισται να αποκαλούνται «αϊκί-τάισο» σαν κάτι παραπάνω από ασκήσεις προθέρμανσης αλλά σαν μια μακρόχρονη μελέτη στην ανάπτυξη δύναμης; Ρωτήστε. Λίγα χρόνια μένουν –πέρα από αυτά δε θα υπάρχει η δυνατότητα να ρωτήσετε ξανά.

- Δοκιμάστε ένα πείραμα. Κάντε τις ασκήσεις αυτές για μια ώρα ή παραπάνω κάθε μέρα. Εδώ ωστόσο υπάρχει ένα πρόβλημα –οι ασκήσεις θα πρέπει να συντονίζονται με την αναπνοή και την λεπτή νεύρο-μυϊκή οργάνωση. Αν δεν τις έχετε, πάρτε τα DVD που δείχνουν τον Ουεσίμπα (DVD’s of Ueshiba) να τις κάνει ο ίδιος. Δείτε τα ξανά και ξανά ώστε να βεβαιωθείτε για το μοντέλο αναπνοής του. Τι κάνει το υπογάστριό του; Το στόμα του; Ο λαιμός και το λαρύγγι του; Θα ήταν θαυμάσιο αν ήταν ακόμα ζωντανοί άνθρωποι που πραγματικά γνώριζαν αυτές τις διαδικασίες –είμαι βέβαιος ότι ο καθένας τους έχει ένα κομμάτι του παζλ και όχι την πλήρη εικόνα ολόκληρου του συστήματος.

Αυτό πιστεύω ότι είναι ο χαμένος κρίκος στη δημιουργία του αϊκίντο του Ουεσίμπα. Ναι, το αϊκίντο είναι ενδιαφέρον παρόλα αυτά. Προσφέρει συμφιλίωση μεταξύ εχθρών, την πολεμική τέχνη της αγάπης, πολύ καλή άσκηση, κουλ στολές, καταπληκτικούς φίλους και μαζί μερικές τεχνικές αυτοάμυνας. Είναι όμως όλα αυτά τόσο καταπληκτικά; Αυτό που με τράβηξε στο αϊκίντο στην αρχή –το κουνγκ φου που έκανα ήταν επίσης κουλ (αν και δεν είχε καμία σχέση με «πολεμική τέχνη της αγάπης»)– ήταν ότι είχε εμφανείς προοπτικές για κάτι θαυμαστό. Και με όλον τον σεβασμό, οι ίδιες οι τεχνικές δεν είναι θαυμαστές. Παρόμοιες μέθοδοι υπάρχουν σε μια πλειάδα πολεμικών τεχνών.

Ένας από τους λόγους που το Ντάιτο-ρίου έχει γίνει δημοφιλές είναι η μεγαλύτερη ποικιλία και η επιτήδευση σε ό,τι αφορά το τεχνικό του μέρος καθώς και τη λεπτομερή εξάσκηση σε τεχνικές αϊκί. Όμως θα το ξαναπώ: ίσως αυτό που έκανε το αϊκίντο αυτό που ήταν στα χέρια του Ουεσίμπα να μην ήταν απλώς η «αραίωσή» του, ο περιορισμός και η πνευματικοποίηση της τεχνικής. Ίσως ο χαμένος κρίκος –η ανάπτυξη της δύναμης με μια πολύ διαφορετική μορφή από αυτή του Ντάιτο-ρίου – να είναι αυτό που ο Ουεσίμπα πρόσθεσε ώστε να κάνει τα κομμένα συστατικά του Ντάιτο-ρίου άσχετα με το αϊκίντο του. Ίσως να ήταν πιο σαφής στη διδασκαλία του ως προς την αναπνοή και τις ατομικές μεθόδους ανάπτυξης δύναμης στους πρώτους του μαθητές ή ίσως εκείνοι να ήταν πιο πεινασμένοι και να πρόσεχαν περισσότερο αυτά που έκανε, είτε τα καταλάβαιναν είτε όχι –ίσως αυτός να είναι ο λόγος που άνθρωποι σαν τον Σιόντα, τον Ινούε, τον Σιράτα και τον Τομίκι (για να αναφέρω μόνο κάποιους) ήταν και οι ίδιοι γίγαντες.

Σε μια πολύ γνωστή συνέντευξη, όταν του έγινε η ερώτηση «Ανακαλύψατε το αϊκίντο ενόσω μαθαίνατε Ντάιτο-ρίου με τον Σοκάκου Τακέντα;», ο Ουεσίμπα απάντησε «Όχι, θα ήταν πιο ακριβές το να πω ότι ο Σενσέι Τακέντα μου άνοιξε τα μάτια στο μπούντο». Πολλοί είναι αυτοί που διάβασαν αυτή την απάντηση και τη θεώρησαν ως προσβολή προς τον Τακέντα –ότι ο Ουεσίμπα εμφανίζεται φαντασμένος ως προς τον δικό του ρόλο και αχάριστος προς τον δάσκαλό του. Κάποιοι άλλοι επέλεξαν την ερμηνεία ότι ο Ουεσίμπα λέει ότι ο Τακέντα τον δίδαξε τι να ΜΗΝ είναι. Είναι επίσης πιθανό ο Ουεσίμπα να είναι και ακριβής και να δείχνει σεβασμό. Αντί για περιφρονητική δήλωση, η απάντησή του μπορεί να είναι απλώς ένας σαφής προσδιορισμός σχετικά με το πού σταμάτησε η επιρροή του Τακέντα. Το αϊκίντο ήταν όντως κάτι άλλο –και η επιρροή της Ομότο-κίο δεν ήταν απλώς το πνευματικό υπόβαθρο. Ήταν το γιν, η εσωτερική εξάσκηση που συμπλήρωνε αυτά που πήρε ο Ουεσίμπα από το Ντάιτο-ρίου. Αν έχω δίκιο, το αϊκίντο έχει ακόμα τη δυνατότητα να είναι μια πλήρης και θαυμαστή σπουδή. Όμως χωρίς την εξάσκηση που ο ίδιος ο Ουεσίμπα αποκάλεσε μυστικό της δύναμής του, το μόνο που μας μένει είναι το ισοδύναμο ενός από εκείνα τα περιγράμματα που βλέπει κανείς στους τόπους των εγκλημάτων. Η θέση είναι σωστή και τα μέλη είναι όλα στη θέση τους. Το μόνο που λείπει είναι το πτώμα.

* Παρεμπιπτόντως, δεν πιστεύω τον Τοχέι Κοΐτσι όταν δηλώνει ότι κατάφερε να πάρει όλα όσα είχε να προσφέρει ο γέρος –ωστόσο και σε ό,τι αφορά την αντίληψή του περί χαλαρότητας πρέπει να πήρε αρκετά και να τα επεξεργάστηκε με τον τρόπο του. Ο Τοχέι, παρά τους ισχυρισμούς του ότι δεν τον ενδιέφερε ο μυστικισμός, πρόσεχε πολύ τον Ουεσίμπα και γι αυτό όταν ήταν νέος, και παρά τις σημαντικές διαφορές στις προσωπικότητές τους, είχε τόσο πολύ την εύνοιά του.

Συγγραφέας των βιβλίων Dueling with Osensei (Ο Μύθος του Σοφού Πολεμιστή) και Old School, καθώς και του εκπαιδευτικού DVD: Ukemi from the Ground Up.

www.edgework.info

(Σημείωση του εκδότη: το άρθρο αυτό αρχικά δημοσιεύτηκε ως ηλεκτρονικό ημερολόγιο –μπλογκ)