Aikido Journal Home » Interviews » Συνέντευξη με τον Κοΐτσι Τοχέι (1) Aiki News Japan

Συνέντευξη με τον Κοΐτσι Τοχέι (1)

του Stanley Pranin

Aikido Journal #107 (1996)

Μετάφραση: Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης (Grigoris A. Miliaresis)

Το αϊκίντο γνώρισε εκρηκτική ανάπτυξη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Κοΐτσι Τοχέι, σημαντικός συντελεστής της ανάπτυξης αυτής, είναι ίσως ένας από πλέον αρμόδιους να μιλήσουν για την ιστορία του αϊκίντο. Οι περισσότεροι από τους σίχαν του αϊκίντο που υπάρχουν σε όλον τον κόσμο σήμερα (ακόμα και από αυτούς που είναι 7ο νταν και άνω) υπήρξαν κάποια στιγμή μαθητές του Τοχέι. Πιστεύοντας έντονα ότι οι επερχόμενες γενιές θα πρέπει να αποφασίζουν για τη μοίρα τους, ο Τοχέι επέλεξε να μιλήσει λίγο όλα αυτά τα χρόνια. Μετά από πολύ καιρό, και με τον όρο ότι οι δραστηριότητες της οργάνωσής του και το σκεπτικό της θα παρουσιαστούν ως έχουν, ο Δάσκαλος Τοχέι αποφάσισε τελικά να παραχωρήσει στο Aikido Journal αυτή την αποκλειστική συνέντευξη. Όντας ο μόνος μαθητής του Μοριχέι Ουεσίμπα στον οποίο απονεμήθηκε επίσημα το δέκατο νταν και ως πρόσωπο με κεντρική σημασία στον μεταπολεμικό κόσμο του αϊκίντο, ο Τοχέι πήρε την ευκαιρία να μιλήσει με ειλικρίνεια μαζί μας για τις απόψεις και τις εμπειρίες του. Η συνέντευξη έγινε στις 11 Ιουλίου του 1995.

Οι Αρχές του Ουρανού και της Γης και η Προσέγγισή μου για την Ζωή

Καθώς οδεύουμε προς τον εικοστό-πρώτο αιώνα, ο κόσμος στον οποίο ζούμε γίνεται όλο και πιο σχετικός. Επειδή υπάρχει εμπρός, υπάρχει και πίσω. Επειδή υπάρχει επάνω, υπάρχει και κάτω. Μέσα σε έναν τέτοιο σχετικό κόσμο, τίποτα δεν είναι απολύτως σωστό –δεν μπορεί, για παράδειγμα, ο βορράς να είναι σωστός και ο νότος όχι. Και τα δύο είναι απλώς, “δεδομένα”.

Ο μόνος σίγουρος τρόπος να είναι κανείς απολύτως σωστός είναι να αποφύγει να εγκλωβιστεί μέσα στη δίνη αυτών των αποκαλούμενων δεδομένων του σχετικού κόσμου και αντί γι αυτά να είναι σε συμφωνία με τις απόλυτες αρχές του Ουρανού και της Γης. Όταν πρόκειται για πρότυπα βάσει των οποίων κρίνουμε, εκείνο που είναι σύμφωνο με τις αρχές του Ουρανού και της Γης είναι σωστό ενώ εκείνο που δεν είναι, είναι λάθος.

Η αποφασιστική δράση γεννιέται από την κατανόηση αυτού που είναι σύμφωνο με τις αρχές του Ουρανού και της Γης. Η έλλειψη αυτής της κατανόησης οδηγεί στην “παράλογη προσπάθεια,” ή το μούρι, η κυριολεκτική σημασία του οποίου είναι “έλλειψη αρχών” και το οποίο πρέπει να αποφεύγεται. Αυτός ήταν πάντοτε ο τρόπος σκέψης μου και ο λόγος για τον οποίο απέφευγα επιμελώς να δρω με τρόπους που περιελάμβαναν παράλογες προσπάθειες ή που αντίβαιναν στις αρχές αυτές.

Το αϊκίντο είναι ουσιαστικά ένας δρόμος για να είναι κανείς σε σύμπνοια με το κι του Ουρανού και της Γης. Πολλοί άνθρωποι που εμπλέκονται με το μπούντο ωστόσο, έχουν την τάση να μιλούν για πράγματα που δεν είναι λογικά και που απαιτούν παράλογη προσπάθεια –πράγματα που είναι αδύνατα. Όμως ο δικός μου δρόμος ζωής είναι να αποφεύγω να κάνω οτιδήποτε που δεν είναι σε συμφωνία με αυτή την αρχή.

Υπερβολές και Πραγματικότητα: Τι Έμαθα Στ’ Αλήθεια από τον Δάσκαλο Μοριχέι

Ποιο ήταν το πιο σημαντικό πράγμα που μάθατε από τον Μοριχέι Ουεσίμπα;

Ο τρόπος με τον οποίο μιλάει ο κόσμος για το κι αυτόν τον καιρό τείνει προς τον αποκρυφισμό, όμως θα πρέπει να πω ότι ποτέ δεν έκανα τίποτα το οποίο να έχει έστω και την παραμικρή σχέση με το απόκρυφο. Ωστόσο, πολλά από τα πράγματα για τα οποία μιλούσε ο Δάσκαλος Ουεσίμπα, έμοιαζαν με αποκρυφισμό.

Σε κάθε περίπτωση, άρχισα να μελετώ αϊκίντο επειδή είδα ότι ο Δάσκαλος Ουεσίμπα είχε πραγματικά κατακτήσει την τέχνη της χαλάρωσης –στην πραγματικότητα, ο λόγος για τον οποίο μπορούσε να γεννά όλη αυτή τη δύναμη ήταν ότι ήταν χαλαρός. Έγινα μαθητής του με την πρόθεση να μάθω αυτό ακριβώς από αυτόν και για να είμαι ειλικρινής ποτέ δεν έδινα προσοχή στα περισσότερα από τα άλλα πράγματα που έλεγε.

Οι ιστορίες ότι ο Δάσκαλος Ουεσίμπα κινιόταν σε χρόνο μηδέν ή ότι ξερίζωνε πεύκα από το έδαφος και τα πέταγε μακριά είναι απλώς υπερβολές. Πάντοτε συμβούλευα τους ανθρώπους του αϊκίντο να αποφεύγουν να γράφουν τέτοια πράγματα όμως δυστυχώς φαίνεται ότι πολλοί δεν με άκουσαν. Αντίθετα, απλώς μίκραιναν το μέγεθος του δέντρου της ιστορίας από τεράστιο σε διαμέτρου δέκα εκατοστών. Στην πραγματικότητα είναι δύσκολο να ξεριζώσεις ακόμα και μια ρίζα κολλιτσίδας από το έδαφος –πώς μπορεί να γίνει λοιπόν να ξεριζώσει κάποιος ένα πεύκο διαμέτρου δέκα εκατοστών, ειδικά όταν στέκεται πάνω στις ρίζες του; Αυτά τα πράγματα δεν είναι τίποτα άλλο από υπερβολές του είδους που χρησιμοποιούταν στις διηγήσεις του παλιού καιρού.

Οι ιστορίες έγιναν αρκετά απίστευτές από τότε που πέθανε ο Δάσκαλος Ουεσίμπα και πλέον λένε γι αυτόν ότι κινιόταν σε μια στιγμή ή ότι εξαφανιζόταν και εμφανιζόταν ξαφνικά ένα χιλιόμετρο μακριά και άλλες τέτοιες ανοησίες. Ήμουν μαζί με τον Δάσκαλο Ουεσίμπα για πολύ καιρό και μπορώ να σας πω ότι δεν διέθετε καμία υπερφυσική δύναμη.

Δάσκαλε δείχνετε να έχετε πολύ καλή υγεία για άνθρωπος που πρόκειται να μπει στα εβδομήντα-έξι. Έτσι ήσασταν πάντοτε;

Στην πραγματικότητα ήμουν πολύ αδύναμος ως παιδί. Ο πατέρας μου πίστευε ότι έπρεπε να δυναμώσω και με έβαλε να ξεκινήσω τζούντο, με το οποίο ασχολιόταν κι αυτός στο Πανεπιστήμιο Κέιο. Εξασκήθηκα σκληρά και τελικά δυνάμωσα, όμως μόλις ξεκίνησα το προ-κολεγιακό πρόγραμμα στο Κέιο, έπαθα πλευρίτιδα και αναγκάστηκα να μείνω εκτός για έναν χρόνο. Η επίπονα αποκτημένη δύναμή μου άρχισε ξανά να εξαφανίζεται.

Καθώς δεν άντεχα τη σκέψη να χάσω αυτό γι ατο οποίο εργάστηκα τόσο σκληρά, αντικατέστησα το τζούντο με άλλες μορφές εξάσκησης όπως το ζαζέν (καθιστός διαλογισμός Ζεν) και το μισόγκι (εξαγνισμός). Ορκίστηκα να μην αφήσω τη δύναμή μου να χαθεί ξανά, ακόμα και αν η προσπάθεια με σκότωνε. Η ανησυχία για την υγεία μου και το να ζω, περίπου, σαν ανάπηρος δε με βοήθησαν καθόλου να αναρρώσω οπότε είπα απλώς, “ας πάει στην οργή –θα πέσω με τα μούτρα στην εξάσκηση και αν την αντέξω.” Το αϊκίντο ήταν κι αυτό μέρος της εξάσκησής μου. Συγκεντρώθηκα στο να κρατήσω τον εαυτό μου δυνατό και κάπου στη διαδρομή, οι ακτινογραφίες έδειξαν ότι η πλευρίτιδα είχε εξαφανιστεί εντελώς. Ως εκ θαύματος ήμουν καλύτερα.

Αν και οι αντιλήψεις μου ήταν κάπως ασαφείς εκείνον τον καιρό, είχα την αίσθηση ότι ήταν ο νους και το πνεύμα μου (κόκορο) που κινητοποίησαν το σώμα μου. Συνειδητοποίησα ότι ο τρόπος με τον οποίο ελέγχεις τον νου σου είναι σημαντικός. Η σωματική αρρώστια είναι εντάξει (αν και όχι επιθυμητή) όμως είναι ανεπίτρεπτο να επιτρέπεις στην αρρώστια να επεκτείνεται στον νου ή το κι σου.

Στα ιαπωνικά, όταν το σώμα δυσλειτουργεί με κάποιον τρόπο, χρησιμοποιούμε τη λέξη “γιαμάι” ή τη λέξη “μπίο” που σημαίνουν απλώς “αρρώστια” αλλά όταν το πρόβλημα επεκτείνεται και στο κι, χρησιμοποιούμε τη λέξη “μπιόκι”. Έτσι, ακόμα και αν το σώμα μου νοσεί από κάτι, δεν επιτρέπω αυτή η αρρώστια να επεκταθεί στο κι μου. Αν ο νους είναι υγιής, το σώμα θα ακολουθήσει.

Μετά την ανάνηψή μου, επέστρεψα στη λέσχη τζούντο όμως δεν μπορούσα να επανέλθω στην προπόνηση με τον ίδιο ενθουσιασμό με πριν. Ένας λόγος γι αυτό ήταν ότι το τζούντο, δίνει αναπόφευκτα έμφαση στη βελτίωση του σώματος πριν στραφεί κανείς στα ζητήματα του νου. Η δική μου σκέψη όμως, ήταν ότι ο νους κινεί το σώμα και ότι οτιδήποτε σκέφτεται κανείς στον νου του πρέπει να μπορεί να το κάνει και με το σώμα του.

Επίσης, έχοντας απομακρυνθεί από το τζούντο για περίπου δύο χρόνια, όταν εγώ έφτασα στο δεύτερο νταν, όλοι οι άλλοι βρίσκονταν ήδη στο τέταρτο ή το πέμπτο. Ακόμα και αρκετά τρίτα νταν είχαν προοδεύσει τόσο πολύ που μπορούσαν να με ρίξουν πολύ εύκολα –κάτι τέτοιο δεν ήταν ούτε ενδιαφέρον, ούτε ευχάριστο.

Γύρισα σπίτι και, ελπίζοντας να δυναμώσω, άρχισα να κλοτσάω ελαφρά τις κολώνες που βρίσκονταν γύρω του. Αυτό το έκανα κάνα-δυο χιλιάδες φορές την ημέρα, με αποτέλεσμα τελικά να αρχίζουν να πέφτουν οι τοίχοι. Η μεγάλη μου αδερφή δεν χάρηκε και πολύ από το γεγονός και με ανάγκασε να βγαίνω έξω στον κήπο. Μερικές εβδομάδες μετά, μπορούσα να κινήσω τα πόδια μου με την ίδια άνεση και επιδεξιότητα που κινούσα και τα χέρια μου. Επέστρεψα στο ντότζο και μπορούσα να ρίξω τους πάντες.

Η συνάντηση με τον Μοριχέι Ουεσίμπα

Πότε μπήκατε στο Ντότζο του Ουεσίμπα;

Νομίζω ότι ήταν το 1940. Ο Κισαμπούρο Οσάουα ήρθε περίπου μια εβδομάδα μετά. Εκείνον τον καιρό σκεφτόμουν πόσο δυσάρεστο ήταν το ότι αρκούσε το να προπονηθώ μόνος μου για μια-δυο εβδομάδες ώστε να μπορώ να ρίχνω τους πάντες στο ντότζο του τζούντο. “Ποιος ο λόγος να ασχοληθεί κανείς με μια τέτοια πολεμική τέχνη;” σκέφτηκα. Τότε γνώρισα τον Δάσκαλο Ουεσίμπα. Ο Σοχέι Μόρι, ένας από τους πιο προχωρημένους στη λέσχη του τζούντο, ο οποίος είχε εργαστεί στον Μαντζουριανό Σιδηρόδρομο, μου μίλησε για έναν δάσκαλο με απίστευτη δύναμη και με ρώτησε αν θα ήθελα να τον γνωρίσω. Μου έδωσε μια συστατική επιστολή και πήγα.

Ο Δάσκαλος Ουεσίμπα έλειπε όταν έφτασα στο ντότζο και με δέχτηκε ένας ουτσιντέσι ο οποίος λεγόταν Ματσουμότο. Τον ρώτησα τι ήταν το αϊκίντο και εκείνος απάντησε, “Δώσε μου το χέρι σου και θα σου δείξω.” Κατάλαβα ότι θα δοκίμαζε κάποια τεχνική επάνω μου οπότε του έδωσα το αριστερό μου χέρι αντί για το δεξί –είμαι δεξιόχειρας και θέλησα να φυλάξω το δυνατό μου χέρι για κάθε ενδεχόμενο. Αυτός μου έπιασε τον καρπό και έκανε ένα δυνατό νίκιο. Καθώς αυτό το μέρος του σώματός μου δεν ήταν δυνατό, η τεχνική με πόνεσε –είμαι βέβαιος ότι το πρόσωπό μου χλόμιασε, όμως δεν ήθελά να τον αφήσω να με βάλει κάτω και άντεξα στον πόνο όσο περισσότερο μπορούσα. Στο τέλος, του έριξα μια γροθιά με το δεξί μου χέρι και εκείνος τα έχασε και με άφησε.

Άρχισα να σκέφτομαι ότι αν αυτό ήταν το αϊκίντο, καλά θα έκανα να γυρίσω στο σπίτι μου, όμως εκείνη τη στιγμή επέστρεψε ο Δάσκαλος Ουεσίμπα. Του έδωσα τη συστατική μου επιστολή και εκείνος είπε, “Α, ναι, από τον κ. Μόρι…” και στη συνέχεια, προκειμένου να μου κάνει μια επίδειξη του αϊκίντο, άρχισε να ρίχνει κάτω έναν από τους πιο μεγαλόσωμους ουτσιντέσι.

Σκέφτηκα ότι το όλο πράγμα έμοιαζε κάπως ψεύτικο, μέχρι που ο Δάσκαλος Ουεσίμπα μου είπε να βγάλω το πανωφόρι μου και να του επιτεθώ. Πήρα μια στάση του τζούντο και κινήθηκα για να τον πιάσω. Προς μεγάλη μου έκπληξη, με έριξε τόσο μαλακά και γρήγορα που δεν πρόλαβα καν να καταλάβω τι είχε συμβεί. Εκείνη τη στιγμή, κατάλαβα ότι αυτό ήταν που ήθελα να κάνω. Του ζήτησα να μου επιτρέψει να γραφτώ αμέσως και άρχισα να πηγαίνω στο ντότζο από το επόμενο κιόλας πρωί.

Η εξάσκηση μου φαινόταν πολύ περίεργη και μυστηριώδης και πέθαινα να μάθω πώς γίνονται οι τεχνικές. Όταν κάποιος χρησιμοποιεί τη δύναμή του για να σε ρίξει, υπάρχει πάντοτε κάτι το οποίο μπορείς να κάνεις για να αντιδράσεις ή να αντεπιτεθείς. Τα πράγματα όμως είναι εντελώς διαφορετικά όταν ο άλλος δεν κάνει τίποτα το ιδιαίτερο και εσύ εξακολουθείς να πέφτεις. “Ουάου!” Σκέφτηκα “Αυτό είναι!”

Στην αρχή δεν είχα ιδέα τι συνέβαινε -ακόμα και μαθητές του γυμνασίου μπορούσαν και με έριχναν χωρίς κανένα πρόβλημα. Αυτό μου φάνηκε παράξενο και προσπάθησα να σφίγγω πιο δυνατά, κάτι που, φυσικά, με έκανε να πέφτω ακόμα πιο εύκολα.

Το ίδιο διάστημα, συνέχιζα παράλληλα και την εκπαίδευσή μου στο Ιτσικουκάι [δείτε την συνέντευξη με τον Χιρόσι Τάντα στο AJ 101 για περισσότερες πληροφορίες]. Συχνά έμενα εκεί τη νύχτα και έκανα ζαζέν και μισόγκι. Στόχος της εξάσκησης ήταν να επιτευχθεί μια κατάσταση φώτισης στην οποία σώμα και νους απελευθερώνονταν από τις αναστολές τους. Η εξάσκηση αυτή ήταν εξαντλητική και μετά, όταν πήγαινα τρέχοντας στην προπόνηση του αϊκίντο, ήμουν ψόφιος από την κούραση. Προς μεγάλη μου έκπληξη, είδα ότι όταν ήμουν στην κατάσταση αυτή οι άνθρωποι που τις άλλες στιγμές μπορούσαν να με ρίξουν, δεν μπορούσαν! Και όχι μόνο αυτό, αλλά κι εγώ μπορούσα να τους ρίχνω χωρίς δυσκολία. Το γεγονός είχε φανεί περίεργο σε όλους και έκαναν σχόλια του τύπου “Τι γίνεται με τον Τοχέι; Χάνει προπονήσεις και έρχεται ακόμα πιο δυνατός!”

Είναι πολύ πιο δύσκολο να σε ρίξει κάποιος αν εγκαταλείψεις τη δύναμή σου και ταυτόχρονα γίνεται πολύ πιο εύκολο να ρίξεις εσύ τον άλλον. Σκέφτηκα τον Δάσκαλο Ουεσίμπα και συνειδητοποίησα ότι ήταν πράγματι πολύ χαλαρός όταν έκανε το αϊκίντο του. Τότε συνειδητοποίησα την πραγματική έννοια της “χαλάρωσης.”

Ενόσω συνέχιζα το μισόγκι και το ζαζέν, το αϊκίντο μου συνέχισε να προοδεύει. Μετά από περίπου έξι μήνες, με έστελναν μάλιστα να διδάσκω σε διάφορα μέρη –π.χ. στην στρατιωτική ακαδημία του Νακάνο και στο ιδιωτικό σχολείο (τζούκου) του Σουμέι Οκάουα- και κανείς εκτός από τον Δάσκαλο δεν μπορούσε να με ρίξει. Μου χρειάστηκε μόνο μισός χρόνος για να φτάσω να αποκτήσω την ικανότητα αυτή οπότε νομίζω ότι τα πέντε ή τα δέκα χρόνια είναι πολλά.

Ακόμα και τώρα, οι περισσότεροι άνθρωποι προσπαθούν όσο πιο σκληρά μπορούν να μάθουν τεχνικές –εγώ όμως μάθαινα από την αρχή, κι.

Πότε πιστεύετε ότι κατέκτησε ο Δάσκαλος Ουεσίμπα την “τέχνη της χαλάρωσης;”

Νομίζω ότι ήταν όταν ζούσε στο Αγιάμπε και ήταν πολύ μπλεγμένος με τη θρησκεία Ομότο. Ο Δάσκαλος Ουεσίμπα έλεγε συχνά μια ιστορία για το μια μέρα που βρισκόταν κοντά σε ένα πηγάδι και πλενόταν μετά την προπόνηση και τότε συνειδητοποίησε ότι το σώμα του είχε γίνει τέλειο και ανίκητο. Καταλάβαινε με απόλυτη καθαρότητα τους ήχους των πουλιών και των εντόμων καθώς και κάθε τι που βρισκόταν γύρω του. Φαίνεται ότι η κατάσταση αυτή κράτησε μόνο για πέντε λεπτά όμως νομίζω ότι τότε ήταν που κατέκτησε την τέχνη της χαλάρωσης.

Δυστυχώς, πολύ συχνά αναφερόταν στην εμπειρία εκείνη χρησιμοποιώντας θρησκειο-φανείς εκφράσεις οι οποίες ήταν λίγο πολύ ακατανόητες για τους άλλους.

Πριν τον πόλεμο, ο Δάσκαλος δίδασκε στο Ναυτικό Κολέγιο στο οποίο είχε μαθητή τον Πρίγκιπα Τακαμάτσου (έναν από τους μικρότερους αδερφούς του Αυτοκράτορα Σόουα). Μια φορά, ο πρίγκιπας έδειξε τον Δάσκαλο Ουεσίμπα και είπε “Προσπαθήστε να σηκώσετε αυτόν τον γέρο.” Τέσσερις δυνατοί ναύτες κατέβαλλαν κάθε προσπάθεια να τον σηκώσουν αλλά δεν τα κατάφεραν.

Αναφερόμενος στο περιστατικό εκείνο, ο Δάσκαλος έλεγε “Όλα τα θεία πνεύματα του Ουρανού και της Γης μπήκαν στο σώμα μου και έγινα ακίνητος σαν μεγάλος βράχος,” και όλοι τα εκλάμβαναν αυτά κυριολεκτικά και τον πίστευαν. Τον είχα ακούσει να λεει τέτοια πράγματα εκατοντάδες φορές.

Εγώ πάλι, ποτέ δεν είχα νοιώσει να μπαίνουν στο σώμα μου θεία όντα. Ποτέ δε μου άρεσαν πολύ τέτοιου είδους παράλογες ερμηνείες.

Κάποτε, ήμουν μαζί με τον Δάσκαλο στη Χαβάη για μια επίδειξη κατά τη διάρκεια της οποίας, δύο από τους πιο δυνατούς χαβανέζους μαθητές θα προσπαθούσαν να με σηκώσουν. Ήξεραν ήδη ότι δεν μπορούσαν να το κάνουν οπότε δεν το σκέφτηκαν πολύ. Όμως ο Δάσκαλος που καθόταν στο πλάι και παρακολουθούσε σηκωνόταν συνέχεια και έλεγε, “Σταματήστε, μπορείτε να τον σηκώσετε τον Τοχέι, μπορείτε να το κάνετε! Σταματήστε, σταματήστε τους! Δεν είναι καλή επίδειξη!”

(The full article is available for subscribers.)

Subscription Required

To read this article in its entirety please login below or if you are not a subscriber click here to subscribe.

Username:
Password:
Remember my login information.